Al bijna veertig jaar een overzicht van alle films – nog steeds op papier

Filmjaarboek Op zes mei verschijnt het nieuwe Filmjaarboek. Maar waarom zijn filmbeschrijvingen van alle uitgekomen films nog niet online beschikbaar?

Joaquin Phoenix in een van de meest succesvolle films van 2019, Joker van Todd Phillips.
Joaquin Phoenix in een van de meest succesvolle films van 2019, Joker van Todd Phillips.

Het is vaste prik. Niet alleen leggen alle vogels in mei een ei, maar dan verschijnt ook het Filmjaarboek, een terugblik op het voorgaande filmjaar. Hoofddeel van het jaarboek vormen encyclopedische teksten van ongeveer honderd woorden waarin elke film die in de bioscoop draaide kort en bondig wordt samenvat door een gemêleerd gezelschap filmcritici, waaronder ondergetekende. Boven deze min of meer neutrale tekstjes staan de credits en bezoekersaantallen vermeld – altijd leuk om te lezen. Daarnaast bevat het boek artikelen die de belangrijkste ontwikkelingen van het jaar duiden. Hieronder ‘de filmauteur van het jaar’, een jaaroverzicht dat trends beschrijft en artikelen met zowel aandacht voor commerciële- als filmhuisfilms.

Elk jaar is het de vraag of het lukt de financiering middels sponsoring, subsidie en bijdrages van de ‘Vrienden van het Filmjaarboek’ rond te krijgen. En elk jaar keert de vraag terug of het niet tijd wordt dat het Filmjaarboek online gaat: makkelijk toegankelijk en bovenal doorzoekbaar. Het goede nieuws is dat er achter de schermen gewerkt wordt aan de digitalisering van de sinds 1981 verschenen edities.

Het Filmjaarboek werd steeds dikker, daar dreigt nu een einde aan te komen

Het Filmjaarboek komt uit de koker van de precies veertig jaar geleden opgerichte Stichting Filmuitgaven. Onder de initiatiefnemers zaten twee aartsvijanden: de onlangs overleden Volkskrant-filmjournalist Peter van Bueren en Hans Beerekamp, indertijd filmcriticus van NRC. Hij is nog steeds betrokken bij het Filmjaarboek, zowel als bestuurslid van de Stichting Filmuitgaven als redactielid. Beerekamp: „Het feit dat we hardnekkig vasthouden aan papier als drager van iets dat langer dan een paar jaar mee zou moeten, stuit voortdurend op weerstand. Toch is dat echt noodzakelijk. Digitale archieven worden wel langzaam wat duurzamer, maar ik vertrouw nog steeds het meest op papier, zoals ook celluloid in archieven de meest duurzame drager blijft.”

Tegen verkettering

De eerste editie van het Filmjaarboek verscheen in 1981. Wat was toen het doel? Beerekamp: „We wilden ook voor volgende generaties vastleggen wat er in het voorbijgaande jaar in de filmcultuur gebeurd was. Expliciet was ook het oogmerk om de verzuiling, verkokering en verkettering in de kleine wereld van de Nederlandse filmjournalistiek te doorbreken en een platform te creëren waar iedereen zich thuis kon voelen. De redactievergadering van het Jaarboek was ongeveer het enige moment dat collega Van Bueren en ik met elkaar spraken.”

Lees ook ‘The Irishman’: Scorsese blijft pionieren op zijn oude dag

In de nieuwe editie die op 6 mei verschijnt schrijft NRC’s Amerikacorrespondent Bas Blokker naar aanleiding van The Irishman over het oeuvre van Martin Scorsese, met de nadruk op zijn gangsterfilms. Parool-recensent Bart van der Put duidt de ontwikkeling van de figuur Joker uit de Batmanstrips- en films, culminerend in de geprezen vertolking van Joaquin Phoenix in de veelbesproken film Joker van Todd Phillips – die weer teruggreep op Scorsese-films uit de jaren zeventig en tachtig. Ook is er een prikkelend artikel over filmhuisfilms die op diverse manieren reflecteren op het vrouwenlichaam, zoals Portrait de la jeune fille en feu, en een stuk over de vele films uit 2019 met als thema de kloof tussen arm en rijk, waaronder Ken Loach’ Sorry We Missed You en Parasite van Bong Joon-ho, een van de meest geprezen films van vorig jaar.

Omdat het aantal films dat in Nederlandse filmtheaters uitkwam het afgelopen decennium fors toenam - in 2019 492 titels tegenover 325 in 2009 – werd het Filmjaarboek steeds dikker. Daar dreigt door de coronacrisis nu een einde aan te komen. De bioscopen zijn al een tijd dicht en tot nu toe worden weinig films uitgebracht via streamingplatforms. Volgens Beerekamp is het nog te vroeg om vast te stellen wat dat op de lange termijn zal betekenen. „Uiteraard zal in de editie van 2021 een uitgebreid dossier worden gepubliceerd over de gevolgen van de coronacrisis voor de Nederlandse bioscoop- en filmwereld. Zoals altijd houden we de vinger aan de pols.”

Filmjaarboek 2019/2020 (Amsterdam University Press, 2020, 336 pagina’s). Prijs: € 32,99