Opinie

Vrijheid vergt zorg, vergt doen en soms laten

4 en 5 mei

Commentaar

Dit jaar begon, het lijkt lang geleden, met de excuses van de Nederlandse regering voor het overheidshandelen tijdens de Tweede Wereldoorlog. „Nu de laatste overlevenden nog onder ons zijn”, zei premier Mark Rutte (VVD), is „aan ons, de generaties van na de oorlog, de opdracht te blijven herdenken. Om de doden met hun volle naam te eren. Steeds opnieuw rekenschap af te leggen. Samen pal te staan in het hier en nu.”

Het is verleidelijk enkele maanden later een link te leggen tussen de oorlog en de ‘intelligente lockdown’ van nu. Er is onzekerheid over hoe lang deze periode nog zal duren, net als toen. Het kabinet denkt aan een noodwet, dacht kort zelfs aan rantsoenering. En velen voelen de beperking van de eigen persoonlijke bewegingsruimte.

Maar parallellen trekken, is misplaatst. De fundamenten van de Nederlandse rechtsstaat zijn niet in gevaar – al blijft waakzaamheid altijd geboden. De democratie functioneert, ook in digitale vorm. En wie dat niet vindt, mag er openlijk kritiek op geven. Er is vrijheid van meningsuiting en vrijheid van religie. Niemand hoeft bang te zijn opgepakt te worden op basis van ras, geloofsovertuiging of seksuele geaardheid.

Wel doet deze tijd wellicht meer dan in voorgaande jaren beseffen dat vrijheid ons kostbaarste bezit is. Dat vrijheid nooit als vanzelfsprekend mag worden beschouwd.

Juist nu het aantal veteranen en ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog steeds kleiner wordt en er dus steeds meer Nederlanders zijn voor wie vrijwaring van oorlog een gegeven is, is het belangrijk dat dat bewustzijn leeft en doorgegeven wordt. Vrijheid vergt zorg, vergt doen – en soms, zoals nu in coronatijd – laten. Het vergt de realisatie dat de vrijheid van de een grenst aan de vrijheid van de ander.

Lees ook interviews met de laatste ooggetuigen: De bevrijding van Nederland

Deze maanden hadden in het teken zullen staan van de talloze vieringen van 75 jaar Bevrijding. Die zijn sinds half maart overal afgelast. Zoals er dinsdag ook geen Bevrijdingsfestivals zullen zijn. Dat laatste is misschien voor een keer niet erg. De twee minuten stilte leken de afgelopen jaren wel erg snel over te gaan in een dagje vrij om uitbundig feest te vieren. Terwijl 5 mei alleen betekenis heeft tegen de achtergrond van waar 4 mei voor staat. Juist de lokale vieringen van 75 jaar Bevrijding hadden voor het (leren) kennen van die context kunnen zorgen.

Lees ook een essay over herdenken: Ik geloof niet in geforceerd herdenken

Die is belangrijk. Het volgende ronde herdenkingsjaar zal door het ontbreken van direct betrokkenen per definitie heel anders verlopen. De Tweede Wereldoorlog wordt daardoor steeds meer een culturele herinnering, gevormd door navertellingen in tekst en beeld. Met het risico dat het verhaal wordt versmald en vrijheid misschien een hol begrip wordt.

Terwijl het zaak is te blijven herdenken om te kunnen handelen in het heden. Vrijheid vergt immers behalve zorg ook respect voor andersdenkenden, verdraagzaamheid en bereidheid elkaar de ruimte te geven. Zelfs als die anderhalve meter is.