Reportage

Rome komt langzaam weer tot leven

Vanaf vandaag begint Italië aan ‘fase-2’ van de coronacrisis: de geleidelijke versoepeling. Italiaanse rituelen, zoals het kopje koffie om de hoek, worden weer in ere hersteld. „Een beetje lucht, dat hadden we hard nodig.”

Een man ziet zijn kleindochter weer, voor het eerst in twee maanden, nu de coronabeperkingen langzaam worden ingetrokken.
Een man ziet zijn kleindochter weer, voor het eerst in twee maanden, nu de coronabeperkingen langzaam worden ingetrokken. Foto Yara Nardi/Reuters

Het mag weer. Zonder het gerinkeltinkel van stenen kopjes en metalen lepeltjes weliswaar. En niet binnen maar buiten, maar een van de belangrijkste Italiaanse rituelen is in ere hersteld: het kopje koffie bij de bar om de hoek.

Elvia Geremia staat glunderend met haar papieren bekertje sterke caffè op de via dei Giubbonari, een voetgangersgebied in hartje Rome. „Het is zwaar geweest de afgelopen weken en als goede Italiaan heb ik dit heel erg gemist.” Thuis hebben we tegenwoordig ook goede koffiemachines, zegt ze, maar in de natuurlijke orde der dingen begint de dag met een kopje koffie en een praatje in de bar.

Het is maandag in heel Italië de eerste dag in wat ‘fase-2’ wordt genoemd, de geleidelijke versoepeling van de beperkingen die sinds begin maart golden in verband met het coronavirus. Ongeveer vier miljoen Italianen kunnen weer aan het werk. Net als Geremia’s kledingzaak gaan de meeste gewone winkels pas over twee weken open. En daarna, als alles goed gaat, op 1 juni, de restaurants en bars. Maar die laatste groep kan nu al afhaalservice leveren.

Elvia’s vaste bar heeft een soort tafeltje voor de ingang gezet. Een barista met plastic handschoenen aan en mondkapje voor neemt de bestelling op en maakt een praatje. „Een bevrijding?” zegt Elvia. „Een beetje misschien, maar we weten dat er nog heel veel problemen komen.”

Koffiebars mogen nog geen mensen binnen ontvangen, wel kun je er nu weer een drankje afhalen. Foto Riccardio Antimiani/ EPA

Chaos blijft uit

Het zonnetje schijnt, er rijden meer auto’s en veel Romeinen halen opgelucht adem dat de voorspelde chaos is uitgebleven. Wat sommigen vreesden, dat iedereen in één keer naar buiten zou gaan, is niet gebeurd. Het is ook maar een voorzichtig begin. Nog steeds mag je niet zonder papier naar buiten waarop is aangegeven waarom je niet binnen blijft. Officieel mag je ook niet je vrienden opzoeken.

„We hebben ons netjes gedragen, een complimentje voor onszelf”, zegt Marco Baldari, die vertelt dat hij zijn kopje koffie ’s ochtends „bijna net zo erg als het Colosseum” heeft gemist. Hij is een stuk jonger dan Elvia en zegt dat de lockdown van de afgelopen weken voor zijn generatie iets ongelofelijks is geweest. „Wij dachten steeds maar dat vrijheid vanzelfsprekend is. Maar we hebben het best goed doorstaan en het ziet ernaar uit dat we het gaan redden. Al denk ik dat de weken die komen misschien nog wel moeilijker worden dan de weken die we hebben gehad. De economie ligt volledig op zijn gat.”

Het openbaar vervoer leek op de eerste dag een zwakke plek. Het aantal plaatsen is sterk teruggebracht, maar wie controleert en treedt op als passagiers de voorschriften negeren om een meter afstand te houden? Vooralsnog vallen de problemen mee, omdat het niet druk is. Op de Largo Argentina, een overstappunt waar de bussen af en aan rijden, staat maar een handjevol mensen. Zoals Anna Pastucci, een schoonheidsspecialiste die, tegen de regels in, een klant thuis gaat opzoeken voor een pedicure. „Ik hou me aan de voorschriften en voel me niet onveilig” zegt ze vanachter haar mondkapje, haar handen in plastic wegwerphandschoenen omhooghoudend.

Lees ook: Italië voelt zich kwetsbaar

Als tram 8 piepend de bocht om is gekomen en de deuren openschuiven, blijkt dat op de meeste stoelen een A4’tje is geplakt met de tekst: „Verboden te gaan zitten – om de sociale afstand te garanderen is het gebruik van deze zitplaats verboden”. Niet iedereen houdt zich eraan. Een bejaarde dame gaat schouderophalend op een van die stoelen zitten. „Ik wil niet achteruit rijden”, licht ze desgevraagd toe. Maar ook in deze tram de heuvel op, die meestal propvol is, is maandag plaats genoeg. Het lijkt erop dat Romeinen de kat nog even uit de boom kijken.

Italiaanse politie te paard controleert in parken of mensen zich wel aan de regels houden. Grote parken zijn weer open, maar afstand houden is nog steeds verplicht. Foto Ettore Ferrari/EPA

Uitzonderlijke tijden

Niet ver van het eindpunt van de tram is het grote park van Villa Doria Pamphilj, met zijn pijnbomen, beelden en fonteinen. En daar is het aan het begin van de middag ouderwets druk. Maandag zijn ook de hekken rondom de grote parken in Italië opengegaan en hier wemelt het van de hardlopers, wandelaars, en mensen die in de open lucht oefeningen doen. De kinderspeelplaatsen zijn met geel lint afgezet, maar het aangekondigde verbod om op een bankje te gaan zitten, blijkt niet te worden gehandhaafd.

„Een beetje lucht, een beetje beweging, dit is echt wat we na die weken binnen zitten nodig hadden’’, zegt Caroline Comarelli, een jonge actrice die na het hardlopen aan het rekken is. „Het is goed dat we dit stap voor stap doen. Laten we hopen dat het goed blijft gaan, maar ik denk dat we pas over enige tijd de resultaten zien.”

Wat op deze eerste dag in fase-2 opvalt, is dat in Rome op straat heel veel gemeenteklokken stilstaan. Ook na een korte telefonische poging tot opheldering bij de gemeente blijft de reden daarvoor onduidelijk. Om iets over half elf is het op klokken op straat tien voor drie, half acht of vijf voor vijf. Misschien is dat een symbool: Rome komt langzaam weer tot leven, maar het blijven uitzonderlijke tijden.