Het kabinet voelt de druk over mondkapjes

Beschermingsmiddelen Mondkapjes rukken op in het straatbeeld, ook al is het dragen ervan niet verplicht. Het kabinet bekijkt deze week of dat alsnog moet.

Een nog gesloten mondkapjeswinkel in Rotterdam. Binnenkort worden hier mondkapjes verkocht die de winkeleigenaar zelf heeft geïmporteerd uit China. Foto ANP MARCO DE SWART
Een nog gesloten mondkapjeswinkel in Rotterdam. Binnenkort worden hier mondkapjes verkocht die de winkeleigenaar zelf heeft geïmporteerd uit China. Foto ANP MARCO DE SWART

Worden mondkapjes verplicht? In veel EU-landen is dat al zo, maar Nederland vindt het tot nu toe niet nodig. Woensdag beslist het kabinet of het anders moet, op basis van een advies van het wetenschappelijke adviesorgaan in crisistijden, het Outbreak Management Team (OMT).

Het kabinet wijst graag naar wetenschappers, die mondkapjes op straat weinig zinvol achten. Maar behalve de wetenschap is er ook het maatschappelijke sentiment – en dat kan gaan schuiven. Deze week gaan meer treinen rijden, ook internationaal, en het mondkapje rukt op in het straatbeeld. Kabinetsbesluit of niet. Het zou niet de eerste keer zijn dat het kabinet het sentiment volgt. Dat gebeurde al rondom de scholen. Ook toen klonk vanuit het OMT, en dus het kabinet, dat het onnodig was om die te sluiten. Maar toen ouders hun kinderen thuis hielden, werd toch tot sluiting overgegaan.

Dat medische mondkapjes voor zorgpersoneel essentieel zijn – daar is geen verschil van inzicht over. Het kabinet probeert al wekenlang om de tekorten die er zijn terug te dringen. Maar het nut van eenvoudige mondkapjes op straat is minder evident. Toch zie je ze steeds meer. Voor de bezorgde burger die zich veiliger wil voelen zijn de mondkapjes, die aan geen enkele eis hoeven te voldoen, overal beschikbaar: in belwinkels of online bij zelfknutselaars.

Lees ook: de argumenten voor en tegen het dragen van mondkapjes

Contactgroepen

Maandagavond komt het OMT met een advies over het gebruik buiten de zorg. Bijvoorbeeld in contactberoepen, zoals kappers, en in het openbaar vervoer. Daar is midden april al om gevraagd door het kabinet. In het meest recente advies van het OMT, van 20 april, schreef het adviesteam nog dat er „geen consensus” was. Maar de druk op het kabinet neemt toe. Vrijdag drongen vervoersbedrijven en provincies er bij staatssecretaris Stientje van Veldhoven (Infrastructuur en Waterstaat, D66) op aan om mondkapjes in het ov te verplichten voor reizigers en personeel. In een „richtinggevend advies” verwijzen de bedrijven naar „buitenlandse voorbeelden en inzichten”. Wie gebruikmaakt van bus, metro, trein of tram in België, Frankrijk, Italië, Spanje en Duitsland moet een mondkapje dragen. Dat roept vragen op, nu vanaf deze woensdag het treinverkeer van en naar België weer op gang komt.

Thalys legt het dragen van mondkapjes op aan alle reizigers, maar volgens een NS-woordvoerder is dat niet af te dwingen zolang het in Nederland niet verplicht is. KLM maakte maandag bekend vluchten binnen Europa op te starten, inclusief verplichte gezichtsbescherming.

Schijnveiligheid

In andere landen is het dragen van een mondkapje onderdeel van de exitstrategie, om het normale leven, of in ieder geval het nieuwe normaal, weer op te starten. Maar het RIVM waarschuwde steeds voor schijnveiligheid: als mensen een mondkapje dragen, kunnen ze het minder nauw nemen met andere regels zoals afstand houden. Zolang iedereen zich aan de richtlijnen houdt, luidt het credo, is een mondkapje niet nodig.

Toch lijkt er de afgelopen weken iets te veranderen in het taalgebruik van het kabinet. Begin april zei premier Mark Rutte (VVD): niet nodig. Een dag eerder had het Duitse RIVM, het Robert Koch-Institut, de richtlijnen aangepast: het dragen van bescherming zou het risico op besmetting verlagen. Maar Rutte hield vol, de politiek, vond hij, moest zich laten leiden door de experts. En niet door „wat zou de samenleving leuk vinden”.

In eerste instantie gingen mondkapjes vooral naar de intensivecarezorg in ziekenhuizen, en in veel mindere mate naar huisartsen en verpleeg- en thuiszorg. Het gebrek aan beschermingsmiddelen voor zorgpersoneel werd steeds groter. Midden april noemde Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) het „onverstandig” om in periode van schaarste mondkapjes te verplichten buiten de zorg. „Het is niet nodig, zegt het OMT. En terwijl die kapjes wel nodig zijn in de zorg, dus laten we dat nou niet doen. Wij volgen gewoon het advies van de experts.”

Weer een dag later waarschuwde Rutte voor verkeerd gebruik van mondkapjes en de risico’s daarvan. Maar dit keer liet hij de deur op een kier staan, door eraan toe te voegen dat mondkapjes kunnen „helpen bij een exitstrategie”. Bijvoorbeeld bij het heropenen van kapperszaken en andere contactberoepen. Die veranderende toon is geen toeval, in de coalitie is dan ook gesproken over de stelligheid waarmee het niet verplichten van mondkapjes wordt verdedigd. Er kan een moment komen, klinkt daar, waarop de mondkapjes wél een uitkomst blijken te zijn.