Reportage

In België mogen asielzoekers nu helpen

Fruitoogst Belgische boeren vreesden een mislukt jaar, nu Oost-Europeanen niet komen. Asielzoekers en tijdelijk werklozen helpen. Hoelang?

Een asielzoeker uit Venezuela helpt bij de aardbeienoogst.
Een asielzoeker uit Venezuela helpt bij de aardbeienoogst. Foto Chris Keulen

Het is pas tien uur ’s ochtends, maar het is al druk aan de fruitautomaat van Aardbeien Boermans. Op het grindpad aan de weg naast de boerderij in het Belgisch-Limburgse Heusden-Zolder staan twee automobilisten en een fietser geparkeerd om een bakje aardbeien uit de automaat te halen. En dit is nog niets, vertelt Rudi Boermans tussen de rijpende aardbeien in een van zijn serres. „Toen het mooi weer was, was het nog veel drukker.” Sinds de coronacrisis komen er, ondanks de lockdown vanaf half maart, drie tot vier keer meer mensen.

Aan vraag vooralsnog geen gebrek voor fruitteler Boermans. Hij heeft sinds de coronacrisis losbarstte een andere zorg: hij moet zijn aardbeien eerst nog van het veld krijgen. Eind april startte de oogst. Alles wordt met de hand geplukt: 500 ton aardbeien en 100 ton blauwbessen per jaar. Boermans: „Op het hoogtepunt, vanaf eind mei, hebben we rond de tachtig mensen nodig. Nu al zo’n veertig. Meer dan de helft zijn normaal seizoensarbeiders die overkomen uit Polen en Bulgarije.”

In Vlaanderen, de belangrijkste tuinbouwregio van België, zijn jaarlijks volgens cijfers van het Vlaamse ministerie van Landbouw ongeveer 65.000 seizoenarbeiders actief in de land- en tuinbouw. 44.000 komen uit het buitenland. Officieel zijn er Europees afgesproken ‘green lanes’, waardoor de grensovergang voor essentiële sectoren ook nu vlot zou moeten verlopen. In de praktijk raakt nog maar een heel beperkt aantal seizoenarbeiders tot in België, door aangescherpte controles in de vertreklanden en aan grenzen. Boermans: „De Polen durfden niet, en de Bulgaren lukte het niet om hier te komen.”

Lees ook: In Italië rotten de aarbeien op het veld

Help de oogst

Begin april nam de Belgische overheid een reeks maatregelen om de nakende problemen in de sector aan te pakken. Normaal mogen seizoensarbeiders en studenten slechts een beperkt aantal dagen werken – dat aantal werd flink verhoogd. Om het werken in de landbouw nog aantrekkelijker te maken, mogen werknemers die tijdelijk werkloos zijn bijverdienen bij de boer, terwijl ze 75 procent van hun uitkering behouden. Asielzoekers, die normaal pas na een traject van een paar maanden mogen werken, mogen dat nu zodra ze een asielaanvraag hebben gedaan.

Volgens belangenvereniging Boerenbond zijn de problemen dankzij de maatregelen voorlopig „in grote mate opgevangen”.

Ook Boermans kan weer opgelucht ademhalen. Via de speciaal in het leven geroepen site helpdeoogst.be plaatste hij een vacature. Hij kreeg zeker zestig reacties, en vanuit de drie asielzoekerscentra in de buurt meldden zich eveneens veel geïnteresseerden. Sinds een week heeft hij zo een tiental nieuwe mensen om te helpen bij de oogst.

Twee weken opleiden

Een van hen is de 53-jarige asielzoeker Ali Nizam, die deze koude ochtend in de serre op veilige afstand van de anderen aan het werk is. Hij vluchtte een jaar geleden uit Libanon en vroeg in België asiel aan, maar mocht tot voor kort niet werken. Een week geleden klopte hij bij Boermans aan. Hij is blij dat hij nu wel wat kan doen, vertelt hij.

Lees ook onze reportage bij een aspergebedrijf in Leveroy, Nederland: seizoenswerkers uit Oost-Europa blijven thuis, restaurants en particulieren kopen niet meer.

Boermans is tevreden met de nieuwe krachten, maar het spreekt niet voor zich: „De meesten hebben geen ervaring in de tuinbouw. We moeten ze daarom eerst twee weken opleiden.” Voorzichtig trekt hij een paar bloemen die tussen de bladeren verscholen zaten naar voren. „Zo worden ze beter bestoven. Maar als je dat te ruw doet, breekt de steel. En je moet er niet té lang mee bezig zijn.”

Nazim werkte toen hij jong was op een tabaksplantage, later maakte hij als ondernemer dagen van 14 uur: „Ik voel het nu alleen soms in mijn schouders.” Maar voor een Venezolaanse verpleegster of iemand die hiervoor in de horeca werkte, is het minder makkelijk. Boermans is daarom blij dat hij een aantal jaar geleden de aardbeien op hoogte liet plaatsen. Het werk kan nu op ooghoogte gebeuren in plaats van gebukt. „En we proberen voor veel afwisseling te zorgen gedurende de dag.”

Een asielzoeker uit Kameroen aan het werk op het bedrijf van aardbeienteler Rudi Boermans in Heusden-Zolder Foto Chris Keulen

Toch vreest hij dat hij met alleen deze oplossing niet de hele zomer door zal komen. Van de tijdelijk werklozen die zich meldden, kon hij slechts een enkeling inschakelen: „Velen ervan kunnen tegen de tijd dat ze zijn opgeleid alweer terug naar hun eigen werk, daar hebben we niets aan.” De asielzoekers kunnen wel een aantal maanden blijven, hoopt hij, maar ook dat is onzeker.

De Boerenbond waarschuwt voor de maanden die nog komen: „Hoe moet het verder als het publieke leven weer begint maar de grenzen nog gesloten zijn, terwijl de drukste periode van de oogst aanbreekt?” Een woordvoerder van de Vlaamse minister van Landbouw Hilde Crevits geeft aan momenteel te bekijken „hoe we de instroom van seizoenarbeiders uit Oost-Europa terug op gang kunnen trekken”.

Fruitboer Boermans besloot het intussen zelf alvast te proberen, vertelt hij. Hij kocht, op eigen risico, vliegtickets van Sofia naar Eindhoven om toch vier seizoensarbeiders naar België te halen. „Morgen ga ik ze ophalen. Maar Bulgarije houdt veel mensen tegen, en dan moeten we hier nog de grens over komen. Dus ik weet niet of het gaat lukken.” De volgende dag laat hij het weten: alle vier geland. Volgende week probeert Boermans nieuwe mensen over te laten komen.