Amsterdams ‘banenloket’ moet werklozen aan baan helpen, nog voordat ze bijstand in stromen

Nieuwe baan Het UWV en gemeenten in de regio Amsterdam openen een loket om mensen aan werk te helpen vóór ze in een uitkering komen.

Mensen die hun baan op luchthaven Schiphol kwijtraakten, zouden bijvoorbeeld in distributiecentra aan de slag kunnen.
Mensen die hun baan op luchthaven Schiphol kwijtraakten, zouden bijvoorbeeld in distributiecentra aan de slag kunnen. Illustratie Stella Smienk

Het contrast kon niet groter zijn. Als iemand twee maanden geleden voor een WW-uitkering naar uitkeringsinstantie UWV belde, dan was dat vaak een optimistisch gesprek. Er is zo veel vraag naar werk – dat komt wel goed. „Nu zijn mensen echt in paniek”, zegt Anita Oonk, regiomanager bij het UWV. Waar kunnen ze nu nog aan de slag? En hoelang gaat dat wel niet duren?

Het gekke van deze economische crisis is dat er wel degelijk plekken zijn waar mensen aan de slag kunnen. Distributiecentra bijvoorbeeld – die draaien overuren. De zorg. Of in het productieproces van spullen waarnaar nog onverminderd, of zelfs meer, vraag is.

Maar wie nu wordt ontslagen of zonder inkomsten komt te zitten, komt helemaal op eigen houtje niet zo een-twee-drie op die plekken terecht. Wie werk of inkomen verliest, meldt zich eerst aan voor een uitkering of de bijstand, en krijgt daarbij begeleiding om weer aan de slag te komen. Die begeleiding krijgt bovendien niet iedereen op dezelfde plek.

Zelfstandig ondernemers krijgen bijvoorbeeld nog steun vanuit het noodmaatregelenpakket, en kunnen zich daarna bij de gemeente melden voor een bijstandsuitkering. Die helpt hen vervolgens bij het zoeken naar werk. Werkloze flexwerkers die geen WW-rechten opbouwden komen meteen bij dat bijstandsloket terecht. En dan zijn er ook nog een hoop flexwerkers die wél recht hebben op een korte WW, van drie maanden. Zij moeten eerst bij het UWV aankloppen en krijgen daar meteen begeleiding, om vervolgens na drie maanden ook weer bij de gemeente terecht te komen.

De gemeenten en het UWV zien dat vooral jonge mensen met flexibele arbeidscontracten uit de horeca, de cultuursector en de logistiek op straat komen te staan. Een groep die over het algemeen heel gemakkelijk weer aan het werk komt, en dus snel nieuw werk zou moeten kunnen vinden. Maar juist die groep moet bij uiteenlopende loketten aankloppen.

Bijstand

Ondertussen is ook bekend dat hoe langer iemand thuis zit, hoe groter de kans is dat hij of zij na een periode mét werk toch weer in de bijstand terechtkomt. Dat stelde Divosa, de vereniging van directeuren van sociale diensten, eind vorig jaar nog op basis van eigen gegevens.

Het UWV en verschillende gemeenten in de regio Groot Amsterdam kondigen deze week daarom aan dat ze een ‘regionaal werkcentrum’ oprichten, waarin ze mensen samen aan het werk willen helpen – ongeacht hun contractvorm. Eind deze maand moet dit centrum van start gaan. Ook uitzendorganisaties, vakbonden en werkgeversorganisaties zoals VNO-NCW sluiten zich erbij aan. Het idee: mensen nog voordat ze in een uitkering terechtkomen – dus al op het moment dat zij zich melden – aan een nieuwe baan helpen. „Via uitzendbureaus, en aan de hand van de vraag naar personeel van werkgevers”, zegt regiomanager Anita Oonk.

„Werkgevers weten natuurlijk als geen ander waar die werkplekken zitten”, zegt ook Rutger Groot Wassink, wethouder Sociale Zaken (GroenLinks) van de gemeente Amsterdam. „Op die manier kunnen we de grote instroom die we in de WW en bijstand verwachten zo veel mogelijk afvlakken.”

Ook de commissie-Borstlap, die eind januari in opdracht van het kabinet een rapport uitbracht over nieuwe regels rondom werk, beschreef de voordelen van zo’n „loopbaanwinkel” waarin werkgevers, vakbonden, uitzendorganisaties, gemeenten en het UWV samen optrekken. Op die manier kun je regelen dat mensen op tijd hulp krijgen wanneer zij hun baan dreigen te verliezen, schreef de commissie. En misschien raken ze dan wel helemaal nooit werkloos.

Zelfstandig ondernemers

Maar zoiets vlekkeloos organiseren is nog wel een opgave. Zo mag iemand die WW-rechten heeft opgebouwd eigenlijk niet uit de middelen van de Participatiewet worden geholpen.

Bovendien hebben zelfstandig ondernemers officieel geen recht op gemeentelijke ondersteuning, zolang zij nog niet in aanmerking komen voor een bijstandsuitkering. Groot Wassink: „Dat soort dingen gaat wel tot gedoe leiden. Ik verwacht dat we tegen gaan komen dat het UWV zich niet mag bezighouden met klant X en de gemeente niet met klant Y.”

Maatschappelijke kosten

Toch denkt zowel de wethouder als het UWV dat ze dat experiment nu gewoon moeten uitvoeren. Groot Wassink: „Als we iedereen nu éérst de bijstand in laten stromen, en dan pas helpen, dan kan dat voor een hoop mensen te laat zijn.” Bovendien betekent dat extra maatschappelijke kosten, die nu nog te voorkomen zijn.

En ja, dat vergt ook een verandering van de eigen houding, zegt hij. „Ambtenaren zijn bij uitstek gedrild om naar plakkertjes te kijken – jouw situatie valt binnen deze regeling. Nu wordt belangrijk: wat wil jij en kun jij, en hoe sluit dat aan bij de vraag van uitzendbureaus en bedrijven in de regio.”

Regiomanager Anita Oonk van het UWV denkt dat het vooral een kwestie is van alle werkgevers digitaal op één plek bij elkaar brengen, om de werkzoekenden vervolgens toch weer via de verschillende UWV- en gemeentesystemen aan een baan te helpen. „Het gaat erom dat je gezamenlijk de informatie van uitzendbureaus en werkgevers voorhanden hebt. Zodat je meteen tegen alle werkzoekenden kunt zeggen: daar is plek voor jou.”