Ziekenhuis nr. 52 in Rusland kan niet zonder vrijwilligers

Russische gezondheidszorg Overal in Moskou springen vrijwilligers, veelal zonder medische ervaring, bij in de gezondheidszorg nu die kraakt onder corona. De officiële lezing dat de uitbraak in Rusland onder controle is, wordt door hen weersproken. „We komen handen tekort.”

Vrijwilliger Ilja Kovaljov heeft een geel pak gekregen. Dat scheurt minder snel dan een wit pak.
Vrijwilliger Ilja Kovaljov heeft een geel pak gekregen. Dat scheurt minder snel dan een wit pak. Foto Konstantin Salomatin

„U moet niet huilen hoor”, zegt de ambulancebroeder troostend, maar de bejaarde vrouw kermt en jammert, als de broeder haar rolstoel naar de ingang van het ziekenhuis duwt.

Stedelijk ziekenhuis nummer 52 ligt in een groene buitenwijk van Noordwest-Moskou. Het is vroeg op de zaterdagmorgen, maar de eerste vrijwilligers hebben zich al gemeld in het kleine kantoortje van Olga Volosovets: jonge mannen en vrouwen tot een jaar of dertig, met mondkapjes voor en latex handschoenen aan. De penetrante lucht van desinfectiemiddel beneemt je haast de adem.

„Doen jullie saturatie vandaag?”, vraagt Volosovets. Een van de jongens knikt. Bedeesd zegt hij: „Ik heb een pasje nodig.”

Volosovets tekent de toegangspasjes voor de ‘rode zone’, de afdelingen waar de patiënten met Covid-19 worden verpleegd en waar alleen het strikt noodzakelijke personeel wordt toegelaten. Werken in de rode zone is niet zonder gevaar: in ziekenhuis 52 zijn al verschillende artsen en verpleegkundigen ziek geworden.

Ze kijkt op van haar papieren: „Maria, is het niet? Ook saturatie?”

De jonge vrijwilligers hebben geen enkele medische opleiding genoten, maar ze werken vandaag wel met coronapatiënten. Op geregelde tijden meten ze de lichaamstemperatuur en de hoeveelheid zuurstof in het bloed (saturatie). Is die te laag, dan moet de arts ingrijpen.

Olga Volosovets, coördinator van de vrijwilligers in ziekenhuis nummer 52 in Moskou.

Foto Konstantin Salomatin

Enkele honderden vrijwilligers staan er nu ingeschreven bij het ‘Fonds ter Bevordering van de Ontwikkeling van Stedelijk Ziekenhuis 52’. Hun onbetaalde werk is cruciaal, vertelt de 31-jarige Volosovets – in het normale leven uitgever van lesmethoden. „Er zijn heel veel patiënten en we komen overal handen tekort.”

Slecht voorbereid

De corona-epidemie kwam in Rusland laat op gang, maar inmiddels grijpt het virus om zich heen. Zondag telde de Russische Federatie ruim 134.000 geïnfecteerden. Het aantal nieuwe besmettingen per dag (ruim 10.000) ligt ruim vijf keer zo hoog als in Italië (1.900). Terwijl de epidemie in West-Europa zich lijkt te hebben gestabiliseerd, moet het ergste in Rusland nog komen. Niemand gelooft het officiële sterftecijfer van 1.280 overledenen – minder dan 1 procent van alle positief geteste patiënten. Ter vergelijking: in Nederland overlijdt ruim 10 procent.

Rusland was niet goed voorbereid op de epidemie. Op een ranglijst van ‘Covid-19-gereedheid’ die de Verenigde Naties vorige week publiceerde, neemt Rusland de 49ste plaats in – vooral door de slechte staat van de gezondheidszorg. President Poetin aarzelde met het afkondigen van een lockdown – het op 22 april geplande referendum over de grondwetswijzigingen (waarmee de president aan de macht kan blijven tot 2036) was belangrijker, schreef de journalistieke website Projekt. Volgens Projekt was het de Moskouse burgemeester Sergej Sobjanin die Poetin erop wees dat er een ‘Italiaans scenario’ dreigde voor de hoofdstad, met tienduizenden doden.

De hulptroepen in deze ‘oorlog’ komen overal vandaan

Met ruim 68.000 zieken tot nu toe is metropool Moskou (12,5 miljoen inwoners) het epicentrum van de epidemie. Twee weken geleden ontstond er een lange file van bijna 80 ambulances voor Medisch Centrum 199 in Chimki, even buiten de hoofdstad. Ambulancepersoneel vertelde aan The Moscow Times over gezeul met patiënten van het ene naar het andere ziekenuis.

Ziekenhuis 52 is geheel vrijgemaakt voor coronapatiënten. Olga Volosovets leidt ons rond over het terrein, dat wordt gedomineerd door vier enorme betonnen gebouwen die enkele jaren geleden cosmetisch zijn opgeknapt met kunststof gevelplaten. Zwaar ingepakte verpleegkundigen haasten zich over straat. Een arts in beschermende kleding zit op een bankje te bellen. De meesten van hen wonen op het terrein zolang de epidemie aanhoudt.

Bijna negenhonderd bedden telt ziekenhuis 52 nu en dat aantal wordt snel uitgebreid: tussen de witte berken op het middenterrein verrijst een noodhospitaal. Op zaterdag kwamen er 5.948 nieuwe infecties bij in Moskou. Overal in de stad worden ziekenhuizen ontruimd en reguliere patiënten naar huis gestuurd.

Overbelaste ziekenhuizen

Ilja Kovaljov heeft vandaag een geel pak gekregen. De gele uitrustingen zijn veiliger, want ze scheuren minder snel, maar ze zijn ook veel warmer dan de dunnere, witte infectiepakken. Kovaljovs skibril begint al te beslaan.

Kovaljov (36) runt een klein klusbedrijf, maar sinds de lockdown ligt het werk stil. Toen werd een goede vriend van hem ziek. „Hij kwam terecht in ziekenhuis nummer 70. Ze legden hem in de kantine, andere patiënten lagen op de gang. De zorg is overbelast.”

Voor Kovaljov was het een signaal dat hij iets moest doen: „Ik kon niet aan de kant blijven staan.” In de afgelopen weken werkte hij – onbezoldigd – in de ‘transportbrigade’, die de patiënten in hun zware ziekenhuisbedden van de ene naar de andere afdeling brengt. Vandaag is zijn eerste dag op de intensivecareafdeling, een ambitie die hij al langer koestert. Wat hij gaat doen weet hij nog niet, maar hij is wel dichter bij de kern van het werk: de artsen en verpleegkundigen die proberen het leven te redden van de honderden patiënten – in luiers, omdat ze niet naar de wc kunnen. „Helden zijn het”, zegt Kovaljov. „Ik wil alles doen om hen hun werk zoveel mogelijk te ontlasten.”

Vrijwilligers in ziekenhuis nummer 52 in Moskou.

Foto Konstantin Salomatin

Ilja Kovaljov is niet de enige. Terwijl de Russische zorg kraakt in zijn voegen, melden zich elke dag nieuwe vrijwilligers. Volgens de overheidswebsite ‘WijSamen2020’ zijn al meer dan honderdduizend Russen actief: door boodschappen te doen voor geïsoleerde ouderen, door warm eten langs te brengen bij ziekenhuizen en door hand-en-spandiensten te verlenen aan het overbelaste medische personeel. „In feite bevinden we ons in een oorlogssituatie”, zegt coördinator Volosovets. Die beeldspraak wordt ook gebruikt door andere vrijwilligers.

De hulptroepen in deze ‘oorlog’ komen overal vandaan. ‘Hulparts’ Anzjelika Kolbaja, van huis uit dermatoloog, runt schoonheidssalons in Moskou en Miami. Nu telt ze de noodrantsoenen die worden afgeleverd bij het keukenblok van ziekenhuis 52 alsof ze dat elke dag doet.

Lees ook: Geen QR-code? Dan kunnen Russen niet meer met de metro

Ook studenten springen bij. Nikita Skitsjko (22) is vijfdejaars tandheelkunde, maar nu is hij in de praktijk verpleegkundige in de gloednieuwe kliniek van Kommoenarka, even buiten Moskou. Toen president Poetin een inspectiebezoek wilde brengen, koos hij dit ziekenhuis als decor. Maar de circa 500 artsen en verpleegkundigen redden het niet zonder de hulp van circa 150 vrijwilligers, vertelt Skitsjko. „Op de afdeling is er soms één ziekenzuster en één vrijwilliger. Zij kan niet alles alleen doen.” Skitsjko voelt het als een plicht om te helpen, „nu het hele land vecht tegen deze infectie”.

Anderen hebben enige aanmoediging nodig. In sommige ziekenhuizen werken studenten tegen betaling. Maar dat is niet genoeg. Op 27 april bepaalden de ministeries van Volksgezondheid en Onderwijs dat vanaf 1 mei alle practica van medicijnenstudenten zouden plaatsvinden „in de medische instellingen die hulp verlenen aan patiënten met de verdenking of diagnose van een infectie met het coronavirus.” De oekaze leidde al tot protesten van bezorgde studenten.

Personeel van het Universitair Klinisch Ziekenhuis nr. 3 wordt getracteerd op een warme lunch.
Foto Konstantin Salomatin
Ook buiten de ziekenhuizen zetten vrijwilligers zich in. Irina Ljoeboserdova en Zarina Rozensjtejn organiseren warme maaltijden voor medisch personeel.
Foto Konstantin Solomatin

Twee weken geleden ontstond er file van bijna 80 ambulances even buiten de hoofdstad

Nikita Skitsjko probeert niet te denken aan de risico’s. „Maar je voelt altijd een zekere spanning. Als ik moet hoesten of snotterig ben denk ik gelijk: ben ik nog wel gezond?”

Als hij thuiskomt bij zijn ouders stapt hij eerst onder de douche. Om de kans op besmetting zo klein mogelijk te houden, draagt hij ook binnenshuis een mondkapje. Eten doet hij in zijn eentje.

Geestelijk zwaar

Ilja Kovaljov en Olga Volosovets hebben vooral financiële zorgen, nu de lockdown de economie vrijwel tot stilstand heeft gebracht. Eind mei is Kovaljovs spaargeld op. Volosovets hoopt dat ze haar bedrijf overeind kan houden. „Mijn inkomen geeft mij enige ruimte. Maar de huur loopt door en de medewerkers moeten worden betaald.” Intussen werkt ze zelf zeven dagen per week in het ziekenhuis. „Als ik thuiskom heb ik het gevoel dat ik terugkom uit de fabriek, zo moe ben ik.”

Ook geestelijk is het werk zwaar, vertelt Kovaljov: „Wat shockerend is, is hoe snel de ziekte verloopt. Een patiënt is drie dagen geleden opgenomen, op dag vier gaat hij aan de beademing. Twee dagen later is zijn bed alweer leeg.”

In de afgelopen weken zijn verschillende cameraploegen komen filmen, vertelt hij. Maar de items die werden uitgezonden waren positief gestemd: op de Russische staats-tv is de epidemie onder controle. Tot frustratie van Kovaljov: „Als de mensen het lijden van de patiënten zouden zien, als ze zouden zien hoe onze aftandse gebouwen volstromen, hoe mensen op de gang aan de beademing liggen, dan zou iedereen voor maximale quarantaine zijn.”

President Poetin denkt al aan afschalen. Vanaf 12 mei, zo heeft de president aangekondigd, mogen de gouverneurs van de regio’s overgaan tot het verzachten van de lockdown.