Reportage

In de schaduw van brandhaard Spanje hield Portugal het virus wél in toom

Portugal Veel beter dan de Spaanse buren of rijke landen in Noord-Europa wist Portugal het coronavirus te smoren. Wat is het geheim van het Portugese succes?

Een man met een spatmasker op straat in Lissabon. Sinds dit weekeinde gaat Portugal na zeven weken lockdown stapsgewijs weer open.
Een man met een spatmasker op straat in Lissabon. Sinds dit weekeinde gaat Portugal na zeven weken lockdown stapsgewijs weer open. Foto Rafael Marchante/Reuters

„Ik ga direct naar de kapper. Naar de schoonheidsspecialist. Mijn nagels doen. Ik kan mezelf níet meer zien”, zegt Patricia Baetslé met gevoel voor zelfspot vanuit de populaire Lissabonse stadswijk Bairro Alto via de telefoon.

De 54-jarige Vlaamse, tot voor de crisis werkzaam als geaccrediteerde gids, ziet samen met de ruim tien miljoen inwoners van Portugal na een lockdown van zeven weken uit naar afbouw van de quarantainemaatregelen. „Het is heerlijk om weer wat meer vrijheden te krijgen. De kleinere winkels gaan weer open. We mogen met mondkapjes in het openbaar vervoer. Maar het leven zal hier voorlopig niet meer zo worden als voorheen.”

Portugal verbleef de voorbije anderhalve maand in de schaduw van ‘grote broer’ Spanje, waar het coronavirus zeker 216.000 mensen besmette en ruim 25.000 levens eiste. Het langgerekte land aan de westkust van het Iberisch Schiereiland was amper in het nieuws. En dat betekende: ‘goed nieuws’. In Portugal ( minder dan een kwart van de inwoners) ligt het aantal bevestigde besmettingen bijna tien keer zo laag als in Spanje en zijn er iets meer dan duizend mensen aan Covid-19 overleden.

Hulp van China

Wat is het geheim van Portugal, dat tijdens de eurocrisis nog bekendstond als ‘probleemland’? Er is een (nog onbewezen) theorie, dat het BCG-vaccin tegen tuberculose, waarmee vele Portugezen zijn ingeënt, zou helpen tegen Covid-19. Sommige katholieken dichten ‘het wonder’ liever toe aan Onze-Lieve-Vrouw van Fátima, die sinds haar verschijning in 1917 over alle Portugezen zou waken.

Een agent spreekt met een scooterrijder. Dit lange weekeinde was nog een reisverbod tussen gemeenten van kracht.

Foto Mário Cruz/AFP

Een duidelijkere reden is dat de regering direct en resoluut ingreep toen er nog maar een beperkt aantal gevallen bekend waren. Alles ging dicht: horeca, scholen, bedevaartsoord Fátima. „Portugezen zijn zeer gezagsgetrouw. Dat helpt in dit soort situaties ook”, zegt gids Baetslé.

De 33-jarige José Passos, die in het centrum van Porto het restaurant Impar runt en sinds een paar jaar appartementen verhuurt aan toeristen, zag zijn zaken na de lockdown van 19 maart meteen stilvallen. Toch kijkt de Portugees met veel begrip terug op de maatregel. „Een paar van mijn vrienden zijn arts. Ze zijn er allemaal van overtuigd dat de juiste besluiten zijn genomen waardoor de gezondheidszorg [met slechts vierhonderd intensivecareplaatsen ] niet in de problemen is gekomen”, legt Passos uit. „Daar komt nog eens bij dat de textielindustrie in het noorden zich heel snel stortte op het maken van mondkapjes en ander beschermend materiaal. Daarmee is verspreiding voorkomen.”

Politieke eensgezindheid

Met zekere trots zagen de Portugezen hoe de rechtse president Marcelo Rebelo de Sousa en de linkse premier António Costa direct de handen ineensloegen en in tegenstelling tot andere landen wél lessen trokken uit de aanpak in China, Italië en Spanje. Marta Temido, minister van Volksgezondheid, speelde met de bijzondere steun van de centrum-rechtse oppositie een prominente rol bij het onder controle houden van het virus. Daarnaast profiteerde Portugal van de goede banden met China waardoor beschermingsmaterialen en beademingsapparaten sneller dan in andere landen voorhanden waren.

José Alves, vogelexpert aan de Universiteit van Aveiro, beleefde de lockdown vanuit zijn huis in Alcochete, even buiten Lissabon. Hij maakte van nabij mee hoe adequaat het systeem werkte. „Mijn moeder leek de symptomen van het virus te hebben. Ze werd direct gecontroleerd door een dokter. Ze bleek gelukkig negatief”, zegt Alves. „Een vriend met een verkoudheid werd gelijk in het begin al verzocht in quarantaine te gaan en zichzelf te testen zodat het systeem niet werd belast. In Portugal is eigenlijk nergens een tekort aan geweest.”

Nieuwe balans in toerisme

Het coronavirus mag dan misschien grotendeels onder controle zijn, de impact op de economie is enorm. Het land dat zich na de kredietcrisis en de eurocrisis dankzij een boom van toerisme volledig oprichtte, krijgt een enorme klap. Hoe die moet worden opgevangen is onduidelijk. Er gaan in Portugal stemmen op deze zomer alweer massaal toeristen te verwelkomen. Tot begin juni moet het ‘normale’ leven stapsgewijs terugkeren. Per 1 juni zullen volgens plan de restaurants weer volledig opengaan en gaan voetbalclubs zonder publiek spelen. „We zijn optimistisch”, zegt Passos vanuit Porto. „Deze zomer zal de situatie weer wat beter zijn.”

Isabel Barreto, bewoonster van een verzorgingshuis in de Portugese stad Montijo, kan zondag voor het eerst in twee maanden weer familieleden zien, nu de lockdown in het land wordt afgebouwd.

Foto Miguel A. Lopes/EPA

De Vlaamse Baetslé is daar minder positief over. Ze verwacht op zijn vroegst in september weer bezoekers rond te leiden door Lissabon, Coimbra of Porto. En niet meer zoals voorheen. „We hebben de afgelopen weken kunnen zien wat het toerisme met de binnenstad van Lissabon heeft gedaan. Er was echt werkelijk bijna niemand op straat. Grotendeels vanwege de lockdown, maar ook omdat er geen Portugezen meer in de binnenstad wonen”, legt Baetslé uit.

„Natuurlijk had die rust wel wat. Het was heerlijk de vogeltjes weer te horen fluiten. Het voelde soms als het Lissabon van vroeger. Maar een stad zonder mensen is niks. Laten we hopen dat we echt iets leren van deze crisis en de juiste balans kunnen vinden.”

Correctie (3/5) In een eerdere versie van dit stuk stond dat Portugal een kwart minder inwoners heeft dan Spanje. Dat moet zijn: minder dan een kwart van het aantal inwoners.