TMF-presentatrices in 1996. Vlnr: Isabelle Brinkman, Bridget Maasland, Sylvana Simons en Fabienne de Vries.

Foto Kippa

TMF maakte van Nederlandse artiesten supersterren

Muziektelevisie The Music Factory zag op 1 mei 1995 het levenslicht. Zestien jaar later werd de Nederlandse muziekzender „opgekocht en ontmanteld”. Anders dan bij MTV, kregen bij TMF ook Nederlandse artiesten als Borsato en Anouk een podium. Een kweekvijver, ook, voor nog steeds succesvolle presentatoren.

Wie in de jaren negentig opgroeide en nieuwe artiesten wilde ontdekken, kon eigenlijk alleen terecht bij de radio en de Amerikaanse televisiezender MTV. Met de komst van The Music Factory (TMF) kwam er in 1995 een platform bij. Een Nederlandse nog wel! Knipte je na school de tv aan, dan zag je tussen vijf en zeven uur publiekslieveling Fabienne, met haar interactieve live-programma Toute Fabienne. Tussen de muziekvideo’s door konden kijkers met de studio bellen en faxen.

Hierna volgde om zeven uur de Dag Top 5, met daarin de vijf populairste clips van de dag die door kijkers via de telefoon werden aangekondigd. In het onderdeel Hot or Not werd er een nieuwe video getoond, waarna kijkers konden stemmen of ze wel of niet onder de indruk waren. Met programma’s over eurodance en gabbermuziek, kwam er ook ruimte voor specifieke genres. Nederlandse R&B- en hiphopartiesten kregen dankzij het programma Sylvana’s Soul van Sylvana Simons een eigen plek.

TMF groeide vlot en bediende een steeds grotere groep jongeren die altijd op zoek was naar nieuwe artiesten en videoclips. Welke rol speelde TMF in hun muziekbeleving? En hoe profiteerden Nederlandse artiesten van dit nieuwe podium?

Opkomst van TMF

In Nederland waren in de jaren negentig enkele populaire muziekprogramma’s op tv, zoals Countdown. Het geliefde Toppop verdween in 1988 door concurrentie van MTV. Radiozenders hadden veel bereik en macht in de muziekwereld. Maar een zender als MTV, met non-stop muziekvideo’s, dat was er niet.

Daarom besloot Lex Harding met Herman Braakman, Ewart van der Horst en multimediabedrijf Arcade een nieuwe zender in het leven te roepen. Harding was destijds directeur van radiozender 538 en in 1988 nauw betrokken bij de oprichting van Sky Radio. Een jaar later richtte hij tv-zender RTL Véronique op, het latere RTL 4.

The Music Factory (TMF) zag op 1 mei 1995 het levenslicht. In de vroegere studio van Countdown werd TMF geïnstalleerd. De programma’s werden opgenomen in een cyclus van acht uur. En twee keer herhaald om tot 24 uur te komen.

In de eerste maanden werd er vooral hard gewerkt, maar het duurde wel even voordat de populariteit groeide, aldus oud-vj Isabelle Brinkman. „We begonnen met maar vijfhonderd kabelaansluitingen.” Dat het bereik groeide en de populariteit toenam, dat besef kwam pas later. „Op evenementen schreeuwden mensen naar ons. Eigenlijk waren we een soort pre-influencers.” Ook oud-vj Fabienne de Vries herinnert zich de beginperiode, waarin ze bij platenmaatschappijen moest vragen om biografieën van muzikanten. „Verder haalden we muzieknieuws uit tijdschriften, zoals Smash Hits en Oor.”

PvdA-leider Wouter Bos overhandigt de Lifetime Achievement Award aan Marco Borsato tijdens TMF Awards, 19 april 2003. Foto Juan Vrijdag / ANP

Groot bereik onder jeugd

Dat de jeugd verlangde naar een non-stop muziekzender bleek ook uit de kijkcijfers. Ondanks dat TMF in 2001 een marktaandeel had van slechts 0,9 procent, was hun bereik onder jongeren van 13 tot 19 jaar 4,9 procent, aldus Stichting Kijkonderzoek. Daarmee bereikte de zender liefst 24 procent van de televisiekijkende jongeren in die leeftijdscategorie.

Wat TMF vooral deed was muziek op een nieuwe manier laten zien, aldus Huub Wijfjes, mediahistoricus aan de Universiteit van Amsterdam en Groningen. „Muziek was wel op de Nederlandse tv, maar in geïsoleerde programma’s en een uur per week. TMF paste in de ontwikkelingen van de jaren negentig waarin tv-zenders zich meer gingen profileren, bijvoorbeeld met cartoons of natuur.”

Door TMF kwam er meer aandacht voor Nederlandse muziek, aldus Tom ter Bogt, hoogleraar Populaire muziek en Jeugdcultuur aan Universiteit Utrecht. „Zichtbaar zijn op TMF werd heel belangrijk voor Nederlandse artiesten, die opeens een groter platform hadden. Zij hadden geen Hollywoodbudget voor video’s zoals die op MTV te zien waren.”

Marco Borsato groeide op TMF uit tot superster, maar ook artiesten als Van Dik Hout, Anouk, Re-Play en Krezip waren er veel te zien. Op de TMF Awards, vijftien keer uitgereikt, werden Nederlandse sterren volop beloond. Borsato won er 19, gevolgd door Anouk (13) en dj Tiësto (11). Het ontbrak niet aan internationale sterren als The Backstreet Boys en Janet Jackson, die optraden tijdens awardshows. Ter Bogt: „Het feit dat Nederlandse sterren het podium deelden met wereldsterren, legitimeerde de Nederlandse muziekindustrie.”

Overname door MTV

In 2001, als TMF twee keer zoveel kijkers trekt als MTV, neemt het Amerikaanse Viacom de zender voor een onbekend bedrag over. Bij die overname meldt Simon Guild, directeur van MTV Europe, dat ze in TMF wilden investeren. Maar volgens Erik de Zwart, voorheen dj bij Veronica en Radio 538 en oud-vj op TMF, had Guild als taak gekregen om de concurrentie te vernietigen. „Ze hebben ons voor te veel geld gekocht. Dat vonden wij wel prima, dat snap je. Maar daarna zijn ze vrij rap de boel gaan ontmantelen.”

In de jaren die volgden worstelde TMF met de programmering en daalden de kijkcijfers. Een digitaal plan komt niet van de grond. Sinds 1 september 2011 is TMF officieel ten onder. De zender moest plaatsmaken voor Comedy Central en KinderNet.

Het is zonde dat een zender als TMF, die van waarde was voor de Nederlandse popmuziekcultuur, zomaar is verkocht aan de hoogste bieder, vindt mediahistoricus Wijfjes. „Het onderstreept mijn opvatting dat de commerciële omroep alleen het publieke belang dient voor zolang het geld het toelaat.” Het was een origineel product met een duidelijke functie, vindt Wijfjes. „De sterkste bieder wint altijd, maar dat is wel doodzonde geweest.”

Ook tegenwoordig hebben lokale initiatieven in de mediawereld het moeilijk in de strijd tegen de internationale grootheden, zie de strijd onder de streamingdiensten. Zo heeft RTL Nederland met Videoland 13 procent van de markt in handen, maar bezit het internationale Netflix zo’n 77 procent, aldus onderzoek van Telecompaper in 2019.

Publiek in Ahoy Rotterdam tijdens uitreiking TMF Awards. Foto Juan Vrijdag / ANP