Eikenprocessierups blijft anderen in zijn val meeslepen

Ophef Iedere week bespreekt de redactie wetenschap hier ophef in de wetenschap. Vandaag: van de eikenprocessierups kom je niet zomaar af.

Eikenprocessierupsen.
Eikenprocessierupsen. Foto Jeroen Jumelet/ANP

Vorige week berichtten we in deze rubriek over het bestrijdingsmiddel Vertimec, dat behalve eikenprocessierupsen ook veel andere insecten doodt. Zo leven er op eiken vele soorten nachtvlinders. Zouden de rupsen daarvan massaal het loodje leggen door een insecticide, dan dreigt er voedselschaarste voor sommige vogelsoorten (zoals koolmezen), die hun jongen met rupsen voeden. De Vlinderstichting tekende met succes bezwaar aan tegen een proef die met het bestrijdingsmiddel gepland was.

Maar deze week bleek uit aanvullend onderzoek van de Vlinderstichting dat ruim de helft van de 355 Nederlandse gemeenten wel andere bestrijdingsmiddelen gebruikt. Die zijn weliswaar biologisch van aard (het gaat om bacteriepreparaten en aaltjes), maar ze hebben eveneens als gevolg dat alle rupsen (ongeacht de soort) doodgaan. De Vlinderstichting raadt daarom aan het gebruik ervan te beperken tot plekken met erg veel eikenprocessierupsoverlast waar andere methoden onmogelijk zijn. Verkieslijker is het om een combinatie van natuurlijke bestrijdingsmiddelen toe te passen: het ophangen van extra nestkasten (voor bijvoorbeeld koolmezen) in combinatie met de aanplant van een meer afwisselende vegetatie en het inzaaien van bloemrijke bermen. Juist de combinatie van die maatregelen is belangrijk, benadrukt koolmeesonderzoeker Kees van Oers van NIOO-KNAW: „Alleen het ophangen van nestkasten is niet afdoende.” Hij sluit zich aan bij de visie van de Vlinderstichting. „Mensen denken al snel ‘biologisch zal wel goed zijn’, maar er is een wezenlijk verschil tussen biologische bestrijdingsmiddelen en natuurlijk beheer.”

De bloemrijke bermen zouden de hoeveelheid natuurlijke vijanden van de eikenprocessierups kunnen vergroten (er zijn veel insecten die de eitjes of de rupsen eten, zoals het tweestippelig lieveheersbeestje).

Lees deze reportage uit 2019: De processierups sloeg erger toe dan een griepepidemie

Het kost tijd om zo’n populatie van natuurlijke vijanden op te bouwen, maar toch lijkt de combinatie van dergelijke maatregelen z’n vruchten af te werpen. Op het eikenprocessierupssymposium dat september 2019 in Ede werd gehouden, deelde onderzoeker Silvia Hellingman de resultaten van een meerjarige proef met natuurlijke bestrijding in de Drentse gemeente Westerveld. Op de locatie werden 80 procent minder eikenprocessierupsnesten aangetroffen dan op controlelocaties. Bijna 90 procent van de nesten was aangetast door natuurlijke vijanden. Op controlelocaties was dat maximaal 6 procent.