E-boeken? Het inloggen lukt niet eens

Bibliotheken Downloads van e-boeken en luisterboeken zijn populair, nu bibliotheken dicht zijn. Maar veel ouderen en lageropgeleiden weten niet hoe die te gebruiken.

In Tilburg kunnen fysieke boeken worden afgehaald bij de Afhaalbibliotheek.
In Tilburg kunnen fysieke boeken worden afgehaald bij de Afhaalbibliotheek. Foto’s Merlin Daleman

De bibliotheken zijn al weken dicht maar rustig is het er allerminst. Het aantal downloads van e-boeken en luisterboeken was nog nooit zo hoog, zegt Eric Daamen van de Koninklijke Bibliotheek (KB) in Den Haag. Zeker na de lancering van de gratis app ThuisBieb is het „ongekend”.

Normaal gesproken zien ze bij de KB, de nationale bibliotheek, een groei van het aantal uitgeleende elektronische boeken van tussen de 12 en 17 procent per maand, ten opzichte van het voorgaande jaar. In maart was dat volgens Daamen 59 procent, in april zelfs 90 procent.

De uitleen van ‘normale’ boeken daarentegen viel na het instellen van de lockdown nagenoeg stil. Dat leidt tot problemen, ziet Lianne Kraak van de Openbare Bibliotheek Amsterdam. „Wij worden continu gebeld voor hulp.” Het gros van de bellers heeft assistentie nodig bij de digitale dienstverlening, of wil, ondanks de sluiting, toch langskomen. Kraak: „Zeker oudere bezoekers vragen: ‘Kan ik niet even één boek komen lenen?’”

De nagenoeg oneindige collectie e-boeken en luisterboeken is voor een deel van de ouderen onbereikbaar, merkt ook Jan te Bokkel van de bibliotheek in het Overijsselse Hardenberg. „Ze zijn simpelweg niet in staat om in te loggen, laat staan te downloaden.”

Zo verscherpt deze coronacrisis ook in de bibliotheek de digitale kloof: een deel van de samenleving draait moeiteloos door, terwijl het verschil met digibeten alleen maar groter wordt. Te Bokkel: „We hebben met elkaar een boeiende wereld gecreëerd maar die is helaas niet voor iedereen te begrijpen.”

De ervaringen corresponderen met de hoofdconclusie van het rapport Digitale inclusie van het ministerie van Binnenlandse Zaken dat een jaar geleden verscheen: ruim 12 procent van de volwassenen beschikt niet over de basisvaardigheden om online persoonlijke zaken te regelen, vooral 65-plussers en lageropgeleiden.

En dus investeren bibliotheken in het hele land in cursussen in een poging ook ouderen en lageropgeleiden digitaal wegwijs te maken. Dan gaat het om de meest basale vaardigheden, vertelt Te Bokkel: het opstarten van internet („Welk plaatje is dat?”), internetbankieren en e-mail sturen.

Een moeilijk en confronterend proces, ziet Te Bokkel, die zich sinds enkele jaren volledig heeft toegelegd op deze tak van sport. Noem hem geen bibliothecaris – „die tijd is geweest”. Hij noemt zich „consulent op het gebied van participatie en digitale inclusie”. Hij kan er zelf ook om lachen.

Schaamte over het digitale onvermogen is vaak de grootste drempel bij ouderen, vertelt hij. „Cursisten zeggen vaak: ‘Als ik mijn laptop of iPad pak, krijg ik het al warm’.”

Te Bokkel: „De opmerking ‘Dat kunt u nu zelf doen’ wordt vaak geïnterpreteerd als: ze willen me niet meer helpen.” Toch is hij enthousiast. „De meeste ouderen zijn van goede wil en bloeien helemaal op als ze eenmaal weten hoe ze met hun kleinkinderen kunnen skypen.”

Voor hen die dat niet meer mee gaan maken, zijn er tal van initiatieven ontstaan in het land. De bibliotheek in Tilburg bijvoorbeeld bezorgt verrassingspakketten van grootletterboeken bij oudere lezers. Voor de digitaal vaardigere leden zijn vier van de zestien vestigingen omgetoverd tot ‘afhaalbieb’, vertelt medewerkster Sophie Bruers. Bij die vestigingen kunnen mensen op een aangegeven tijdstip een tasje boeken ophalen. Die zijn ontsmet en hebben 72 uur in quarantaine gestaan. De interesse is, net als de dankbaarheid, enorm. Bruers: „We worden overladen met cadeautjes.”