Dichte grens of niet, veel EU-landen hengelen naar elkaars toeristen

Zomervakantie De Europese economie steunt voor zo’n 10 procent op toerisme, in zuidelijke landen is het van nog groter belang. Het geschatte verlies in de EU is dit jaar zeker 70 procent. Om nog grotere verliezen te voorkomen komt Brussel daarom met een vakantieprotocol.

Massatoerisme in het Spaanse Salou, een trekpleister voor vakantiegangers en hotspot voor Nederlandse jongeren.
Massatoerisme in het Spaanse Salou, een trekpleister voor vakantiegangers en hotspot voor Nederlandse jongeren. Foto Jaume Sellart/EPA

Zou je de ‘Europese manier van leven’ omschrijven, dan is de lange zomervakantie er zeker onderdeel van. Elke zomer trekken miljoenen Europeanen het continent over; bontgekleurde nummerborden achter elkaar in de file, handdoeken naast elkaar op het strand.

De corona-uitbraak brengt dit ritueel in gevaar. En dat betekent voor Europa meer dan een teleurstelling: het is een economische mokerslag die de ongelijkheid op het continent extra kan vergroten.

Met nog een maand te gaan tot het begin van het zomerseizoen zitten de binnengrenzen op veel plekken nog altijd dicht. En zelfs al gaan die de komende weken zoetjesaan weer open, de gedachte aan massa’s Europeanen die zich deze zomer als virusdeeltjes over het continent verspreiden, bezorgt overheden angstzweet. Temeer omdat het ook skivakanties in Zuid-Tirol waren die de verspreiding van het coronavirus door Europa extra hebben versneld.

Lees ook: Hoe bereiden vakantieoorden zich voor op een uitzonderlijk stille zomer?

Tegelijk zou het totaal afblazen van de zomervakantie een keiharde klap betekenen voor de toch al zwaar getroffen toeristische sector. De Europese economie steunt voor ongeveer 10 procent op toerisme, en juist in de zwaarst getroffen zuidelijke lidstaten Italië en Spanje nog sterker: voor respectievelijk 14 en 13 procent.

Verlies nu al 70 procent

Het voorjaarsseizoen konden ze al afschrijven, maar omdat het gros van het geld in de zomermaanden wordt verdiend zijn de vooruitzichten steeds somberder. De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) schatte het verlies voor de sector dit kalenderjaar op ten minste 70 procent. Niemand durft uit te sluiten dat het nog hoger zal worden.

Voor Brussel betekent dat op eieren lopen. Nadat Commissievoorzitter Ursula von der Leyen in een interview begin april zei dat Europeanen het boeken van een vakantie maar beter even konden uitstellen, kreeg ze felle kritiek voor het ‘de nek omdraaien’ van de sector. In een volgend interview haastte Von der Leyen zich te zeggen dat ‘slimme oplossingen’ de zomervakantie toch nog zouden kunnen redden.

Welke dat kunnen zijn? Halverwege deze maand wil de Commissie met een speciaal ‘vakantieprotocol’ komen, met richtlijnen om het komend seizoen zo goed mogelijk te redden. Denk aan: richtlijnen voor grensverkeer en hygiënevoorschriften.

Maar omdat lidstaten zelf beslissen over hun gezondheids- en grensbeleid, is het onwaarschijnlijk dat Brussel veel invloed kan uitoefenen. Europa mag dan verenigd zijn in de liefde voor de zomervakantie, de afgelopen dagen bleek hoe verdeeld men is over het komend zomerseizoen. De belangen lopen uiteen: tussen zwaar en licht getroffen gebieden, en tussen landen waar in de zomermaanden vooral mensen vertrekken of juist aankomen.

Wedloop

De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Heiko Maas waarschuwde eind april voor een „wedloop” tussen landen om toeristen binnen te slepen die tot „onaanvaardbare risico’s” zou leiden. Iets daarvan was de afgelopen weken al te zien. Oostenrijk trapte twee weken geleden af, door te hinten dat het Duitse en Tsjechische toeristen deze zomer wel weer zou kunnen ontvangen. Met landen die op de „positieve” lijn zitten zou een bilaterale overeenkomst kunnen worden gesloten, aldus de Oostenrijkse toerismeminister Elisabeth Köstinger.

Terwijl Duitsland de boot afhield, liet Tsjechië weten burgers meer reismogelijkheden te gaan geven, zij het alleen naar ‘mild getroffen’ landen. Ook Kroatië en Slovenië overlegden afgelopen week over het toelaten van elkaars toeristen. Zo dreigt het gevaar van verschillende ‘klassen’ Europese toeristen, afhankelijk van hoe zwaar hun thuisland getroffen is. De toerismeminister op het Spaanse eiland Mallorca suggereerde al dat Britten komende zomer niet welkom zijn omdat hun overheid te laks zou hebben gereageerd op de corona-uitbraak. Een groep Duitse toeristen eiste ondertussen juist toegang tot hun vakantiehuisje op het eiland.

Lees ook:Wie naar zijn twee huis vlucht is daar niet altijd welkom

In een reactie liet de Europese Commissie deze week weten dat landen geen onderscheid mogen maken op basis van nationaliteit. Maar, erkende een woordvoerder woensdag: „We hebben een oplossing nodig die enerzijds het principe van non-discriminatie huldigt, maar natuurlijk ook de gezondheidssituatie meeneemt.”

Gezondheidspaspoorten

Meerdere landen pleitten afgelopen week voor speciale ‘gezondheidspaspoorten’ of ‘coronacorridors’. Gretig is vooral Griekenland, waar toerisme 20 procent van de economie uitmaakt en waar het aantal corona-sterfgevallen met 139 relatief laag ligt. Reizigers zouden volgens de Griekse toerismeminister in hun eigen land getest kunnen worden op het coronavirus, en bij een negatief resultaat op reis mogen. Ook Malta en Kroatië voelen hier wel iets voor.

De meeste overheden proberen hun bevolking echter voorzichtig voor te bereiden op een zomervakantie in eigen land. Donderdag benadrukte bondskanselier Angela Merkel nog eens dat de discussie over buitenlandse vakanties „voorlopig niet op de agenda” staat. In Duitsland begint de strijd om de binnenlandse toerist al: nadat de Beierse minister-president Markus Söder donderdag opmerkte dat het in zijn deelstaat zeker zo mooi is als in Oostenrijk, voegde Merkel snel toe dat ook het noorden van Duitsland een prachtige bestemming is.

Het zal elders in Europa met zorg worden gevolgd: Duitsers geven jaarlijks meer dan 80 miljard uit aan buitenlandse vakanties en zijn voor veel landen de belangrijkste toeristenstroom. Hoe dan ook: na de coronaklap wacht Zuid-Europa een kil zomerseizoen.