De haaien en schildpadden zijn terug – zó leeg zijn de stranden

Toerisme Normaal gesproken zouden badplaatsen nu al volstromen met zontoeristen, maar bijna alle reizen zijn afgezegd. Hoe bereiden vakantieoorden zich voor op de uitzonderlijk stille zomer die hen te wachten staat? Bericht uit Elba, Bodrum en Koh Samui.

Een strand waar je gemakkelijk anderhalve meter afstand kan houden? In Porto Cesareo – in de ‘hak’ van Italië – wordt er al mee geëxperimenteerd.
Een strand waar je gemakkelijk anderhalve meter afstand kan houden? In Porto Cesareo – in de ‘hak’ van Italië – wordt er al mee geëxperimenteerd. Foto Fabrizio Marzano/AFP

Italië: In je auto blijven op de boot naar Elba

Het eiland Elba zoekt manieren om te zorgen dat in elk geval Italiaanse toeristen deze zomer tóch kunnen komen.

‘Het ergste is dat we nog steeds niets weten. Wanneer gaan de kooien open en mogen we weer op stap? We hopen dat snel duidelijk wordt of mensen op vakantie kunnen gaan. Hoe. Wanneer. Maar volgens de gunstigste hypothese hebben we dit jaar in elk geval 50 procent minder omzet.”

Het wordt hoe dan ook een rampjaar, zegt Claudio Della Lucia, coördinator van de toerismesector op Elba. Toerisme is bijna de enige bron van inkomsten op het Toscaanse eiland. Hotelhouders, badmeesters, restauranthouders, winkeliers en gemeentebestuurders stellen nu scenario’s op om de klap van de coronacrisis zoveel mogelijk te verzachten.

Lees ook: Dichte grens of niet, veel EU-landen hengelen naar elkaars toeristen

In heel Italië zet de toerisme-industrie zich schrap. In Rome staan honderden toeristenbussen werkeloos geparkeerd. In Venetië waarschuwt de burgemeester voor een „sociale bom” omdat de stad die vorig jaar nog dreigde te bezwijken onder massatoerisme, nu ineens geen bezoekers en geen inkomsten meer heeft. Meer dan 90 procent van de hotels in Italië is dicht omdat er toch niemand komt.

Toerisme is in een normaal jaar goed voor 13 tot 15 procent van het Italiaanse bbp. Dat komt neer op ongeveer 260 miljard euro. Maar sinds begin maart verdienen de 1,5 miljoen hoteliers, restauranthouders, stadsgidsen, touringcarchauffeurs en anderen die direct van het toerisme afhankelijk zijn niets meer. En de zomer is nog een groot vraagteken. Italië zet maandag de eerste stappen in de versoepeling van de coronabeperkingen. Maar groen licht voor de traditionele strandvakantie in augustus is er nog niet. En wanneer buitenlandse toeristen weer welkom zijn? Wie het weet, mag het zeggen. „Het is moeilijk in deze fase voorspellingen te doen voor juli en augustus”, zei minister van Binnenlandse Zaken Luciana Lamorgese vorige week.

„Wij denken, realistisch gezien, dat we in de zomer vooral Italiaanse toeristen zullen hebben”, zegt Della Lucia in een videogesprek met buitenlandse journalisten. De boodschap van het kabinet is: ga in eigen land op vakantie. Maar sommige coronabeperkingen zullen dan nog gelden, dus de toerismesector zal veel dingen anders moeten doen.

Een uitgestorven strand bij badplaats Ostia.

Foto Giuseppe Lami/EPA

Praktische oplossingen

Elba heeft al een lange lijst praktische oplossingen klaar. Om te beginnen voor de veerboot. Tijdens de overtocht vanuit Piombino, die dertig tot zestig minuten duurt, mogen mensen in hun auto blijven zitten. Warm waarschijnlijk, maar veilig. Dan de restaurants: om de eenmeterafstandregel die in Italië geldt te kunnen handhaven, mogen restaurants hun tafeltjes ook in straten en op pleinen zetten. Supermarkten: het plan is dat zij zorgen dat boodschappen aan het einde van de dag voor klanten klaarstaan. Hotels: ontbijt en diner kunnen zonder extra kosten op de kamer worden geserveerd.

Zoals op veel plekken in Italië wordt de combinatie strand en corona een probleem. In de regio Lazio, rondom Rome, wordt overwogen badgasten een polsband te geven die waarschuwend gaat piepen als ze te dicht bij een ander in de buurt komen. Elders wordt gespeeld met de gedachte plexiglas afscheidingen tussen de badgasten te plaatsen.

Maar voortdurende piepjes en broeikaseffecten zouden veel strandplezier bederven. Elba wil het anders aanpakken. „We hebben 147 kilometer kustlijn, met wel tweehonderd stranden”, zegt Della Lucia. „We moeten mensen wijzen op andere mogelijkheden dan de tien, vijftien populairste stranden.” Informatiesystemen moeten aangeven waar nog plaats is, boottaxi’s brengen toeristen naar een van de honderd stranden die alleen via zee te bereiken zijn. „We denken dat er ruimte genoeg is, en er zullen hoe dan ook minder mensen komen dan vorig jaar.”

Maar hoe zorg je dat mensen die op het strand wandelen of gaan zwemmen afstand van elkaar houden? Della Lucia zucht. Nog niet alles is opgelost. Misschien moeten er meer badmeesters komen. „Die kunnen dan mensen voortdurend uitnodigen op afstand te blijven van elkaar.”

‘Iedereen vraagt: zijn jullie open?’

De mogelijke toename van bezoek uit eigen land zal het gemis aan buitenlandse toeristen niet compenseren, verwacht Della Lucia. Op Elba zijn ze goed voor pakweg de helft van de omzet, net als in de meeste andere toeristische centra in Italië.

Della Lucia vertelt dat er vooral vanuit Duitsland en Oostenrijk nog veel reserveringen staan voor het naseizoen. „Iedereen vraagt ons: zijn jullie open? Kunnen we komen?” Het antwoord is steevast hetzelfde als op vragen over het begin van de zomer: dat is nog niet duidelijk. „De vraag is er gelukkig wel.”

Het toerisme in steden als Venetië, Rome, Florence en Napels heeft een heel andere dynamiek, zegt Della Lucia. Ook daar zijn de verliezen enorm, maar zij hebben heel het jaar door bezoekers, terwijl bestemmingen als Elba het van een paar maanden moeten hebben. Voor deze vaak overvolle steden wordt nu nagedacht over een ander soort toerisme. „Dit kan het moment zijn om naar een minder massaal toerisme te gaan”, zei staatssecretaris voor Toerisme Lorenza Bonaccorsi.

Erg concreet is dat nog niet. Della Lucia zegt dat van de maatregelen om vakantie nu toch mogelijk te maken vast wat ideeën zullen overblijven die ook later van pas komen. Maar het draait nu allereerst om overleven in wat het Italiaanse Bureau voor Toerisme al „het slechtste jaar ooit” heeft gedoopt. - Marc Leijendekker

Het strand bij het Turkse Antalya, in betere tijden.

Foto Kaan Soyturk/Reuters

Turkije: ‘Coronavrije zones’ aan de kustaan de kust

Het toerisme in Turkije was zich net weer aan het herstellen, maar nu volgt een nieuwe klap.

Voor de kust van de Turkse badplaats Bodrum zwemmen haaien – een zeldzame verschijning. Ze profiteren ervan dat alle luidruchtige mensen massaal schuilen voor een virus. Normaal gesproken zouden hotels in Bodrum al volstromen met Turkse en buitenlandse toeristen. Plezierjachten zouden voor anker gaan. Nu heerst er rust. Alle cafés, restaurants en hotels zijn dicht. Dat bevalt de haaien wel.

Voor seizoenarbeiders zoals Ismael Cukurcimen is het een ramp. Door alle coronamaatregelen ligt de Turkse toerismesector volledig stil. Duizenden hotels, resorts, restaurants, cafés en winkels zijn op last van de regering gesloten, vlak voor het begin van het seizoen. Dus zit Cukurcimen ineens thuis zonder inkomen. Als seizoenarbeider komt hij niet in aanmerking voor overheidssteun.

Cukurcimen werkt al tien jaar als ober bij Tursan Hotel in het vakantieoord Kusadasi aan de westkust. „Daar dacht ik ook dit jaar weer aan de slag te gaan”, zegt hij aan de telefoon vanuit Aydin, waar hij woont mijn zijn vrouw en twee zoons. „Ik wachtte op het telefoontje van mijn baas, maar dat kwam niet. Nu heb ik een huurachterstand van twee maanden. Mijn buurman was zo vriendelijk om mijn vaste lasten te betalen, maar daar durf ik niet nog eens op te hopen.”

In de Turkse toerismesector werken ongeveer 1,5 miljoen mensen in vaste dienst. Daar komen in de lente en de zomer volgens vakbond Dev Turizm-Is nog eens 2 miljoen seizoenarbeiders bij: obers, koks, bordenwassers, schoonmakers en entertainers. „Sinds 16 maart is 80 procent van de bedrijven in het toerisme gesloten”, zegt Türgay Özdemir, leider van Dev Turizm-Is in de provincie Marmara, waar Istanbul in ligt. „Ik denk dat er in Turkije al 200.000 seizoenarbeiders thuiszitten zonder inkomen omdat er geen werk voor ze is. Zo’n 40 procent van de kleinere ondernemingen, van cafés tot transportbedrijven, is al failliet gegaan. Dit suggereert dat de stijging van de werkloosheid als gevolg van de coronacrisis weleens permanent kan zijn.”

Boekingen geannuleerd

Hotels en touroperators kampen met hun eigen problemen. Alle boekingen tot eind mei zijn geannuleerd. Sommige reserveringen in juni staan nog open. „Klanten willen hun geld terug, maar touroperators proberen reserveringen uit te stellen in plaats van te annuleren”, zegt Firuz Baglikaya, voorzitter van Türsab, de Turkse toerismevereniging. „We willen paniek voorkomen. Als iedereen zijn geld terugvraagt, hebben reisagentschappen een groot probleem.”

„Het is voor ons onmogelijk om alle klanten hun geld terug te geven”, zegt Ali Onaran, directeur van Pronto Tour. „We hebben al veel geld uitgegeven. Zo hebben we Turkish Airlines vooruit betaald tot maart 2021. Ook hebben we hotels vooraf betaald.” Hij hoopt dat de regering een vouchersysteem invoert. Klanten krijgen dan een tegoedbon waarmee hun vakantie wordt uitgesteld in plaats van geannuleerd.

Het toerisme begon zich juist te herstellen na enkele moeilijke jaren als gevolg van de oorlog in Syrië, de golf aan terreuraanslagen en de mislukte coup, die het imago van Turkije als veilig vakantieland geen goed deden. Veel hotels en resorts boden vorig jaar vakanties aan tegen bodemprijzen, de toeristen keerden terug. De sector had met 35 miljard dollar een recordbedrag aan inkomsten. De regering had het doel gesteld om dat in 2020 te verdubbelen.

Hotels en bussen desinfecteren

Nu dreigen enorme verliezen. De Economist Intelligence Unit verwacht een recessie in Turkije „waardoor de omvangrijke toerismesector zal instorten”. Baglikaya denkt dat de sector een paar maanden pijn wel aankan. „Maar als het een heel jaar gaat duren, zullen veel bedrijven failliet gaan.”

Ondernemers hebben hun hoop gevestigd op een kickstart van het seizoen na de ramadan. Het Suikerfeest is op 24 mei. President Erdogan suggereerde dat de lockdown in de weekenden en sommige reisbeperkingen na het Suikerfeest versoepeld kunnen worden. Hij wil de economie zo snel mogelijk weer aan de gang krijgen. Toerisme is een belangrijke bron van buitenlandse valuta, omdat vakantieboekingen veel in dollars en euro’s worden betaald – en dit jaar moet Turkije 170 miljard dollar aan buitenlandse schulden herfinancieren.

In een poging toerisme te stimuleren, heeft de regering een project aangekondigd om gecertificeerde ‘coronavrije zones’ aan de kust te creëren. Behalve het desinfecteren van hotels, resorts en bussen wil de regering trainingen organiseren voor werknemers – obers, hotelpersoneel, en chauffeurs – over het coronavirus, hygiëne, en social distancing. Bedrijven die het programma met succes afronden, krijgen een internationaal geldig certificaat.

Baglikaya van Türsab is sceptisch. „Je kunt klanten niet geruststellen met een coronavrij hotel. Ze moeten eerst naar de luchthaven, met het vliegtuig, in de bus naar het hotel. Hoe kun je zorgen dat al die plekken veilig zijn en zij zich veilig voelen?” Experts waarschuwen dat de terugkeer van toeristen voordat de corona-epidemie volledig onder controle is, desastreuze gevolgen kan hebben. Turkije heeft op dit moment de zevende grootste uitbraak ter wereld.

Baglikaya verwacht dat het binnenlandse toerisme in juli en augustus weer op gang komt. Maar ober Cukurcimen denkt niet dat ze hem nog nodig zullen hebben bij het Tursan Hotel. Hij hoorde dat als het hotel na het Suikerfeest opengaat, slechts een beperkt aantal gasten zal worden toegelaten, en dat er geen open buffet zal zijn. „Ik heb er al aan gedacht om een baan in een andere sector te zoeken. Maar wie neemt op dit moment mensen aan?” - Toon Beemsterboer

Een gesloten strand op het Thaise eiland Phuket.

Foto Sooppharoek Teepapan/Reuters

Thailand: Full moon party’s zijn voorlopig niet terug

Hun land drijft op toerisme. Maar voorlopig zullen de Thai de Europese middenklasse niet zien.

Het water van het ene privézwembad ziet er nog aantrekkelijker en frisser blauw uit dan het andere. De parasols naast de ligstoelen zijn alvast opengeklapt. Op de stoelen liggen badhanddoeken in een rolletje. De zon schijnt, in de tuin staan palmbomen en in de verte zie je de zee.

De luxe villa’s op de website van Samui Villa Finder zijn allemaal beschikbaar. Bij sommige staat er een aanbieding bij: „Twintig procent korting bij een boeking van minder dan dertig dagen voor het inchecken.” Alleen zal niemand daarvan gebruik kunnen maken. De eigenaren van de villa’s op Koh Samui, één van de bekendste vakantiebestemmingen in Thailand, mogen nu geen gasten ontvangen. Afgelopen week is de noodtoestand in Thailand verlengd tot en met eind mei. Internationale vluchten zijn verboden.

Verhuurders kunnen weinig anders dan wachten, vertelt Jolien Keulen, één van de managers bij Samui Villa Finder, aan de telefoon. „Ze zitten achterover en hebben geen idee wanneer ze weer open kunnen. Het is zo triest.” Grotere villa’s hebben soms wel vijf tot tien man personeel. „Soms bieden ze hun zelfs onderdak en eten in de villa’s aan, omdat het sociale vangnet in Thailand minimaal is.”

Luxe vakantie

De toerismesector in Thailand ligt stil en niemand weet wanneer dat verandert. Bij Samui Villa Finder hingen in januari de eerste klanten met zorgen over het coronavirus aan de lijn. In februari en maart daalde het aantal boekingen flink en nu is het met 90 tot 95 procent teruggelopen, zegt Jolien Keulen. De paar verzoeken die ze binnenkrijgen, gaan over vakanties tegen het einde van het jaar.

Hun klanten zijn vaak gezinnen, uit Europa of Australië, die voor speciale gelegenheden een luxe vakantie naar Thailand boeken. Een verjaardag of reünie met de hele familie, opa en oma komen gezellig mee. En die groepen stellen zo’n ver-weg-vakantie nu uit, denkt Keulen: „Ze gaan eerst lokaal reizen, eens kijken hoe een weekje weg in eigen land bevalt. En dan durven ze volgend jaar misschien weer verder weg te gaan.”

Tot min of meer dezelfde conclusie komt Yvo Molin van het Samui Beach Resort. Zijn familiehotel ligt pal aan het strand, in het zuidoosten van Koh Samui. Een kamer kost zo’n 50 euro per nacht, inclusief airconditioning, ontbijt en een gedeeld zwembad. Of beter gezegd – kostte, want Molin heeft besloten ermee te stoppen. „Ik denk niet dat het massatoerisme snel terugkomt. Mensen hebben gewoon het geld niet door de crisis. En vluchten naar Thailand zullen eerder duurder dan goedkoper worden, omdat minder mensen aan boord mogen.” Zijn doelgroep, Europese gezinnen uit de middenklasse, blijft dus voorlopig weg, verwacht hij.

Thailand heeft allerlei rampen meegemaakt waardoor het toerisme tijdelijk inzakte: de tsunami op Tweede Kerstdag in 2004, meerdere staatsgrepen, de verspreiding in 2003 van het eerste coronavirus, dat sars veroorzaakte „Steeds hadden we een dip. Maar dat was in een maand of twee, drie weer opgelost. Dit is anders”, zegt Molin.

In oplossingen als een anderhalvemeterhotel, met minder gasten tegelijk, gelooft hij niet. „Ik heb volume nodig. In gewone omstandigheden moest ik eigenlijk al het hele jaar vol zitten om winst te maken.”

Schoenen uitdoen

Verandert door de coronacrisis vakantie vieren van karakter? Ja, zegt Bill Barnett, maar de vraag is nog hoe precies. Barnett woont in Phuket, het zuiden van Thailand, en hij is oprichter van adviesbureau C9 Hotelworks.

Barnett maakt een vergelijking met de aanslagen op 11 september 2001 in de Verenigde Staten: „Door 9/11 zijn we er wereldwijd gewend aan geraakt onze schoenen uit te doen voor we mogen vliegen. De vraag is wat het equivalent voor Covid-19 wordt. Misschien wel het dragen van een mondkapje.”

In Thailand verwacht Bill Barnett dat kleinschalige accommodaties en boekingen via Airbnb het goed gaan doen – zodra er weer vliegverkeer mogelijk is dan. „Daar ben je beter beschermd dan in grotere hotels. Mensen willen liever geen grotere massa’s opzoeken.”

Als het toch een hotel wordt, gaan toeristen eerder voor bekende merken, omdat ze die meer vertrouwen. „Het avontuurlijke zal er een beetje af gaan. En het duurt ook nog even voor de full moon party’s terug zijn.”

De Thaise overheid ziet ook het grote belang van het toerisme voor de inwoners in. Thailand is qua inkomsten uit toerisme het vierde land ter wereld en wat die uitgeven is zijn goed voor zo’n 14 procent van het bruto binnenlands product. Het Thaise ministerie van Toerisme wil tegen het einde van het jaar toeristen gaan trekken die langer blijven, in plaats van een hoger aantal toeristen. En mogelijk gaan wordt hun dan voortaan om een ‘immuniteitspaspoort’ gevraagd.

Intussen gaan op sociale media berichten viraal over allerlei soorten beesten die zich vaker laten zien nu de toeristen wegblijven. Dolfijnen, kuddes zeldzame zeekoeien, schildpadden die hun eieren weer op Thaise stranden komen leggen.

Fantastisch, vindt Bill Barnett, en het past bij de trend naar ‘groen’ toerisme die al langer gaande is: „Het zou prachtig zijn als we daar iets van kunnen meenemen, dat hotels en resorts de waarde inzien van die rust. Toeristen waarderen het zeker, zij vinden natuur belangrijk.”

Maar het zal lastig zijn om de klok twintig jaar terug te draaien en de helft minder toeristen toe te laten, zegt hij ook: „Alleen al Phuket heeft 88.000 hotelkamers om te vullen. Uiteindelijk moeten de Thai ergens van eten.” - Annemarie Kas

Nederland: Vakantie in de buurt

Hoe zit het met de Nederlandse toeristen? Zijn zij optimistisch genoeg om een zomervakantie te boeken naar een zonnig oord? Een rondgang langs verschillende grote reisorganisaties en de branchevereniging ANVR schetst een somber beeld: nee. Het aantal nieuwe boekingen voor reizen tijdens de zomerperiode ligt nagenoeg stil, merken onder andere Sunweb, TUI Fly en Prijsvrij.

Via de reisorganisaties kunnen klanten nog steeds reizen boeken, en dat gebeurt ook. Dat zijn alleen niet de voor deze tijd van het jaar gebruikelijke last-minuteboekingen, maar winterzonvakanties, en mondjesmaat reizen in september en oktober. Egypte, Curaçao, de Kaapverdische eilanden en Ibiza zijn populair. „Mensen laten zich nu niet gek maken door prijsacties of andere gekke stunts”, ziet Mattijs ten Brink, topman van Sunweb. „Iedereen wacht af tot er meer duidelijkheid is over hoe de wereld er over een paar maanden uitziet.” Begrijpelijk, vinden ook andere reisorganisaties en de ANVR, want het is nog de vraag hoe reizen in een anderhalvemeterwereld er in de praktijk uit zal zien.

Het zijn vragen die niet alleen toeristen, maar de hele reiswereld bezighouden: welke landen gaan weer open voor toeristen en wanneer? Wanneer wordt er weer gevlogen? Hoe organiseer je straks überhaupt een veilige vliegreis, busreis, of cruise? En als het qua veiligheid al mogelijk is om halflege vervoersmiddelen in te zetten, blijft de vakantie dan nog wel betaalbaar? Wat als je de hele vakantie een mondkapje moet dragen, is dat dan nog de reis die je voor ogen had? „Zulke zorgen zijn echt een dooddoener voor vakantiegangers”, zegt Marc van Deursen, directeur van Prijsvrij. „Dan wil je juist geen onzekerheden of onduidelijkheden, maar zorgeloos van je reis genieten.” Ook voor de reisbranche is het van belang dat over dit soort zaken zo snel mogelijk duidelijkheid komt.

In de tussentijd bereidt Nederland zich voor op een vakantie in eigen land. Daar leggen onder andere TUI Fly en Corendon zich nu ook op toe. Een bruisend zomerseizoen in het buitenland, ziet Marc van Deursen van Prijsvrij dit jaar niet gebeuren. „Misschien kunnen we met de auto naar een vakantiehuisje in de buurt, maar voor verre vliegvakanties zal een wonder moeten gebeuren.” - Karlijn Saris