Bijstandsproef gemeenten levert nog weinig op

Uitkeringen Vijf gemeenten probeerden andere bijstandsregels uit. Er was geen duidelijk effect, toch zien wethouders graag blijvende veranderingen.

Stadskantoor van de gemeente Utrecht, een van de gemeenten die deelnam aan het experiment.
Stadskantoor van de gemeente Utrecht, een van de gemeenten die deelnam aan het experiment. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Zijn de bijstandsregels te streng? Is het zinvol om werklozen meer vertrouwen te geven, meer begeleiding aan te bieden, of juist helemaal vrij te laten?

Veel wethouders vinden dat de bijstand beter kan. Jarenlang hebben ze het kabinet gevraagd om hun gelijk te mogen bewijzen. In 2017 kregen ze toestemming: zes gemeenten mochten, onder strikte voorwaarden, experimenteren met andere regels.

Vrijdag publiceerden vijf van de zes gemeenten hun resultaten, samen met een aantal universiteiten en hogescholen. En wat blijkt? Ze kunnen hun gelijk nog niet bewijzen. De wetenschappers zagen vrijwel geen significante effecten voor de alternatieve bijstandsregels.

De gemeenten gaven een deel van hun werklozen toestemming om meer geld te verdienen bovenop de uitkering. Een tweede groep kreeg meer begeleiding. Een derde groep werd juist volledig vrij gelaten: een soort basisinkomen light. Vervolgens was de vraag: vinden deze werklozen sneller een baan dan wie volgens de normale regels behandeld wordt?

Lees ook: Even geen plicht om te solliciteren

Welles-nietesdiscussie

De meeste gemeenten zijn enthousiast over de uitkomsten. „Alle drie de aanpakken tonen positieve resultaten”, zei de Utrechtse wethouder Linda Voortman (Werk en Inkomen, GroenLinks) vrijdag. „Ik hoop dat we hiermee afkomen van de politieke welles-nietesdiscussie over wat werkt: een strenge of zachte aanpak.”

En het is waar dat Utrecht, Wagingen en Deventer licht positieve resultaten konden melden over de werklozen die extra begeleid werden. Zij vonden gemiddeld iets sneller een baan. Maar dat verschil was niet statistisch significant. Daar komt bij: Groningen en Nijmegen zagen géén positief effect.

Voor mij is het glas halfvol: We zagen positieve effecten

Maud Hulshof wethouder

Waarom zijn wethouders dan zo tevreden? „Voor mij is het glas halfvol”, zegt de Wageningse wethouder Maud Hulshof (Participatie, D66). „We zagen wel degelijk kleine positieve effecten. Ik zou het mooi vinden als dit nu verder onderzocht kan worden.”

Het volledig vrijlaten van bijstandsontvangers, zonder sollicitatieplicht, leek het minste nut te hebben. In Nijmegen vonden deze mensen zelfs iets minder vaak een baan. En in Groningen spande deze groep zich minder in om werk te vinden.

De meeste vraagtekens zijn er over het effect van extra bijverdiensten. Sommige werklozen mochten de helft van hun bijverdiensten houden, naast hun uitkering, tot 199 euro per maand. In Groningen was dat een succes: daar accepteerden deze mensen significant vaker een deeltijdbaan. Maar Wageningen zag geen enkel verschil.

De wethouders van Utrecht, Groningen en Wageningen willen blijvend meer ruimte van het kabinet om te kiezen hoe zij bijstandsgerechtigden behandelen. Voortman: „Zonder dat alles precies in de wet is vastgelegd.” Ook willen ze meer geld om werklozen beter te begeleiden. Dat is ook recent bepleit door de regeringsadviseurs WRR en commissie-Borstlap. Juist nu de werkloosheid weer toeneemt, zegt Hulshof, „is het goed om mensen serieus te nemen, in plaats van alleen te controleren”.

Tilburg, de zesde gemeente die meedeed aan de proef, komt later met resultaten. Staatssecretaris Tamara van Ark (Sociale Zaken, VVD) wil volgende maand reageren op de onderzoeken. Dan komt het Centraal Planbureau ook met een overkoepelende analyse.

Lees ook: Werk moet mensvriendelijker worden, zegt de WRR