Alleen Trump ziet ‘bewijs’ dat virus uit Chinees lab ontsnapte

De oorsprong van het virus De regering-Trump blijft wijzen op de onbewezen theorie dat het coronavirus via een laboratorium in Wuhan op de mens oversprong. Wat weten we hierover?

Een laboratorium van het Wuhan Institute of Virology, dat in 2015 de hoogste veiligheidsgraad BSL 4 verkreeg.
Een laboratorium van het Wuhan Institute of Virology, dat in 2015 de hoogste veiligheidsgraad BSL 4 verkreeg. Hector Retamal/AFP

De Amerikaanse president Trump heeft donderdag opnieuw gesuggereerd dat het nieuwe coronavirus ontsnapte uit een biomedisch laboratorium in Wuhan. Op een persconferentie stelde hij hiervoor overtuigend bewijs onder ogen te hebben gekregen, maar dit niet te kunnen delen. „Ik kan dat niet vertellen”, zei Trump. „Dat mag ik niet.”

Tussen China en de VS sluimert al weken een geopolitieke propagandastrijd over de oorsprong van het SARS-CoV-2-virus. Waarschijnlijk zal nooit helemaal opgehelderd worden hoe het virus de mens bereikte, waardoor ook veel alternatieve lezingen circuleren, waarvan er één rond het prestigieuze Wuhan Institute of Virology draait. Hier wordt al jaren onderzoek gedaan aan coronavirussen in onder meer vleermuizen.

Vorige maand riepen Trump en zijn buitenlandminister Pompeo de Chinezen al op tot meer „openheid”. Donderdag ging Trump een stap verder door te opperen dat het virus per ongeluk dan wel expres uit het lab vrijkwam. „Het is verschrikkelijk. Of ze nu een fout maakten of dat het begonnen is als een fout en iemand er nog een maakte of dat iemand iets opzettelijk deed.”

1 Bestaan er aanwijzingen voor de laboratorium-lezing?

Er is in ieder geval geen openbaar bewijs voor. Trump kreeg donderdag een vraag over het lab, nadat de hoogste baas van alle Amerikaanse spionagediensten hier een verklaring over had uitgegeven. Dit Nationaal Inlichtendirectoraat (DNI) verklaarde dat er geen aanleiding is om te denken dat het virus „gemaakt is door de mens of genetisch aangepast is”.

Wel blijven Amerikaanse diensten, volgens de DNI, „nauwgezet onderzoek doen naar nieuwe informatie en inlichtingen waarmee we kunnen vaststellen of de uitbraak begon bij geïnfecteerde dieren of dat deze het gevolg was van een ongeluk in een laboratorium in Wuhan”.

The New York Times berichtte al dat het Witte Huis, de Nationale Veiligheidsraad en het ministerie van Buitenlandse Zaken zware druk zetten op de inlichtingenwereld om de onbewezen lab-lezing te staven. Nu de VS zwaar zijn getroffen door het virus en Trump kritiek krijgt voor zijn aanvankelijk trage reactie, zou hij dit verkiezingsjaar een zondebok zoeken in China. Donderdag liet hij ook weten dat hij manieren bekijkt China te laten „betalen” voor de pandemie, via invoertarieven of het niet aflossen van schulden.

2 Wat denken wetenschappers over de herkomst?

Al sinds het begin van de uitbraak circuleren geruchten dat het virus per ongeluk of opzettelijk zou zijn ontsnapt uit het Wuhan Institute of Virology. Maar uit de genetische code van het virus blijkt dat het een natuurlijk virus is, niet een kunstmatig virus dat in een lab is gemaakt als biologisch wapen, schreven vijf Amerikaanse, Britse en Australische microbiologen al op 17 maart in Nature Medicine. De eigenschappen van dit virus komen ook voor bij andere coronavirussen die voorkomen in de natuur. De onderzoekers achten het ook onwaarschijnlijk dat SARS-CoV-2 in het lab is ontstaan door spontane veranderingen van een SARS-CoV-achtig virus.

De consensus onder wetenschappers is dat het coronavirus uit vleermuizen komt en via een ander dier is overgesprongen naar de mens. Die tussengastheer is waarschijnlijk het schubdier, al zijn er ook onderzoekers die dat betwijfelen.

In hoefijzerneusvleermuizen in grotten in de Chinese provincie Yunnan werd in 2013 een virusstam aangetroffen die sterk verwant is aan het coronavirus dat nu rondwaart onder mensen. Ook bij schubdieren die illegaal verhandeld werden in 2017 troffen onderzoekers genetische sporen van dit virus aan.

3 Waarom betrekt China de WHO niet bij een onderzoek?

Het hoofd van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) in China, Gauden Galea, zei donderdag tegen Sky News dat verzoeken aan de Chinese gezondheidsautoriteiten om betrokken te worden bij onderzoek naar de oorsprong van de uitbraak geweigerd zijn. „Het is van buitengewoon groot belang dat de wisselwerking tussen dier en mens wordt bestudeerd”, zei hij. China heeft steeds gebeten gereageerd op oproepen voor internationaal onafhankelijk onderzoek en wil zelf de controle houden op wat er naar buiten komt.

Toen Australië onlangs een oproep tot onderzoek deed, dreigde China met een boycot van Australische producten. Hierop vroeg de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Pompeo aan Amerikaanse bondgenoten om de oproep te steunen.

Lees ook dit artikel: Ontsnapte het virus uit een Chinees lab, willen de VS weten