Moet de Hongaarse Laura voor eeuwig als Richárd door het leven?

Lhbti-rechten De Hongaarse president Viktor Orbán gebruikt de coronachaos om het Hongaarse transgenders onmogelijk te maken hun naam te veranderen. „Deze regering is altijd op zoek naar vijanden. Nu zijn wij transgenders blijkbaar aan de beurt.”

Zsanett Séra scheert zich alvorens het huis te verlaten.
Zsanett Séra scheert zich alvorens het huis te verlaten. Foto's Akos Stiller

Zsanett Séra (28) is misschien wel de laatste Hongaarse die officieel haar geslacht heeft kunnen veranderen, van een ‘m’ in een ‘v’. „Ik heb deze week mijn paspoort gekregen, ik ben dolgelukkig”, zegt ze aan de telefoon vanuit Boedapest. Eindelijk heeft ze een document in handen dat bevestigt hoe ze zich al vrijwel haar hele leven voelt: vrouw. „Het is tien jaar geldig, dus dat pakken ze me niet meer af.”

Verstopt tussen allerlei maatregelen in het kader van de coronabestrijding, heeft de regering van Viktor Orbán besloten geslachtswijziging voortaan onmogelijk te maken. Niet het medische traject van hormoontherapie en plastische chirurgie wordt verboden, maar de mogelijkheid om officiële documenten aan te passen. Uitgerekend op de Internationale Dag voor Transgenderzichtbaarheid, 31 maart, werd aangekondigd dat op paspoorten en rijbewijzen voortaan niet meer ‘geslacht’ zal staan, maar ‘sekse bij geboorte’ – een door een arts vastgesteld en onveranderlijk gegeven.

Komende week stemt het parlement over de wet. Het is volstrekt onduidelijk wat de wijziging betekent voor mensen zoals Séra, die al officieel geregistreerd staan. Noch welk maatschappelijk probleem hiermee wordt opgelost. Uit een opiniepeiling bleek eind vorig jaar dat 70 procent van de Hongaren vindt dat geslachtsverandering mogelijk moet zijn, 17 procent is daar tegen. „Dit maakt het leven van een kleine groep mensen een stuk zwaarder, zonder dat iemand anders er iets aan heeft”, aldus Séra. „De retoriek van de regering en haar media is de laatste vier à vijf jaar steeds conservatiever geworden. Het nieuwe narratief is helemaal gericht op ‘de Hongaarse familie’ en steeds feller tegen lhbti’ers. Ze zijn altijd op zoek naar vijanden, zondebokken. Eerder waren het migranten en daklozen, nu zijn wij transgenders blijkbaar aan de beurt”, zegt ze.

Foto’s Akos Stiller

Kritiek uitlokken en uitmelken

Mensenrechtenorganisaties waarschuwen dat mensen die een geslachtsverandering ondergaan, maar niet de papieren kunnen krijgen die daarmee rijmen, extra kwetsbaar zijn voor discriminatie. En ze beschuldigen Orbán ervan de coronacrisis te misbruiken „om symbolische maatregelen die op elk ander moment controversieel zouden zijn, erdoor te drukken”, zegt Dávid Vig, directeur van Amnesty in Hongarije.

„Bovendien is het een provocatie. Wanneer internationale organisaties en media er schande van spreken, wordt dat hier uitgemolken voor propaganda: ‘Terwijl wij de pandemie bestrijden, windt de EU zich alleen maar op over genderrechten’.”

Zelfs verkiezingen kunnen Orbán de macht niet meer ontnemen

Zsanett Séra ging toen ze zestien was naar een psycholoog om te praten over de mogelijkheid om als vrouw te leven. Maar die stuurde haar weg. „Net als mijn moeder zei zij: doe niet zo raar, daar groei je wel overheen.” Tien jaar later, intussen verhuisd naar Boedapest, zat ze nog steeds met zichzelf in de knoop, maar nu kreeg ze wel de hulp die ze zocht. Toestemming van een psychiater, een psycholoog en een uroloog maakten het mogelijk om in 2018 hormonen te gaan slikken. Ze heeft haar lichaamshaar laten weglaseren en zou deze zomer „de onderkant” laten opereren. Allemaal op eigen kosten, want een Hongaarse zorgverzekering vergoedt dit niet.

„Op mijn werk zijn ze heel begripvol. Ik heb meteen een e-mailadres en een pasje gekregen met mijn nieuwe naam. En mijn baas heeft mijn collega’s verteld dat ze me moeten accepteren”, zegt Séra, die bij een internationaal bedrijf werkt als IT’er.

De overheid was daarentegen een stuk minder behulpzaam. Sinds 2016 weigeren ambtenaren structureel om geslachtsveranderingen te registeren en in 2018 werd het bureaucratische proces helemaal stilgelegd. Dat Séra haar paspoort wel kreeg, is hoogst uitzonderlijk en gebeurde pas nadat ze een rechtszaak aanspande en won.


Laura Andrassy – vreemde blikken

Foto Akos Stiller

Laura Andrassy (28) heeft dat geluk niet gehad. Ook zij zit nu ongeveer drie jaar in transitie en is woedend over de nieuwe wet. „Elke keer als ik naar het postkantoor of de apotheek ga en me moet legitimeren, krijg ik vreemde blikken of geloven mensen me niet.” Op haar identificatie staat wel een recente foto, maar nog steeds haar oude naam: Richárd. „Ik moet steeds opnieuw mijn persoonlijke verhaal vertellen. De meeste mensen zijn begripvol en verontschuldigen zich, alsof zij iets verkeerd hebben gedaan. Het is uiterst ongemakkelijk.”

Wat de situatie voor transpersonen extra ingewikkeld maakt, is dat Hongarije een officiële lijst met toegestane voornamen kent, specifiek voor mannen en vrouwen. Het is onmogelijk om een paspoort te hebben waarin de naam Laura is en het geslacht man.

Allerlei facetten van het leven zijn moeilijker zonder de juiste papieren. Om problemen en gênante situaties te voorkomen, reist Andrassy nauwelijks naar het buitenland. En ze vreest door deze wet nooit te kunnen trouwen. „Ik ben nu drie jaar met mijn vriend, een Tinder-succesverhaal. Wat als ik zou willen trouwen? Als man kan dat niet, want Hongarije staat het homohuwelijk niet toe.”


Ivett Ördög – emigreren als oplossing

Foto Akos Stiller

Ivett Ördög (39), transvrouw, softwareontwikkelaar en activiste heeft besloten om deze wetswijziging te emigreren. „Ik wil weg uit Hongarije. Ik ben alleen nog op zoek naar de plek waar ik het snelst genationaliseerd kan worden. Zodat de periode dat mijn identiteit en mijn papieren niet met elkaar sporen zo kort mogelijk duurt.” Ook zij is er de afgelopen jaren niet in geslaagd haar zelfverkozen identiteit vast te leggen, ondanks herhaalde pogingen. „Ik wil niet de rest van mijn leven elke dag aan vreemden moeten uitleggen waarom er iets anders op mijn pasjes staat dan hoe ik eruitzie.”

Tot vorige maand was Ördög juist optimistisch dat ze haar voornaam binnenkort wel officieel zou kunnen veranderen. Naast Séra won nog een vrouw een rechtszaak om haar identiteit. Daarin oordeelde de rechter in Pécs dat een naamsverandering voor transgenders een fundamenteel mensenrecht is en de staat verplicht is dit onmiddellijk weer mogelijk te maken. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens, waar transgenders inmiddels ook een zaak hebben aangespannnen, riep Hongarije deze maand op om uiterlijk in juni tot een structurele oplossing te komen voor mensen als Laura en Ivett. „Maar in plaats van dat de regering ons daarna tegemoetkwam, kregen we een klap in ons gezicht”, zegt Ördög.

Nadat zij zich tegen de wet uitsprak, werd ze in pro-regeringsmedia ontmenselijkt tot „transgenderwezen”. „Het discours, vooral op internet, wordt steeds vijandiger”, zegt ze. Ook hooggeplaatste politici, Kamervoorzitter László Kövér voorop, zijn de laatste jaren feller in hun homo- en transfobie.

Progressie teruggedraaid

Hongarije, wel een conservatief maar niet een uitgesproken religieus land, liep tot een paar jaar geleden voorop in Midden-Europa op het gebied van lhbti-rechten: het organiseerde pride-marsen en kende samenlevingscontracten toe aan stellen van hetzelfde geslacht. Maar recent kwam het land in het nieuws met een boycot van het Eurovisie Songfestival, een oproep geen Coca-Cola meer te drinken na een advertentie met een homostel erin, en nu deze antitranswet. Toen een lid van de oppositie in het parlement een brief wilde voorlezen van transgenders die door de wet geraakt worden, blokkeerde de voorzitter van de Kamercommissie dat: „Hoe degenen die dit treft het zien, is absoluut irrelevant.”

Reportage: Seksuele voorlichting op school ? Niet in de ‘lhbt-vrije’ zones van Polen

Naast discriminerend is de nieuwe wet ook vaag. Niemand weet wat de impact zal zijn op mensen die in de afgelopen twintig jaar hun geslacht formeel veranderd hebben. De regering-Orbán negeert elk verzoek om uitleg van mensenrechtenorganisaties en journalisten.

Wat gebeurt er bijvoorbeeld met Zsanett Séra als haar paspoort over tien jaar verloopt? Staat in een volgend document dan weer een ‘m’, in het nieuwe vakje ‘sekse bij geboorte’? „Iedereen die van geslacht veranderd is, is bang: worden straks namen teruggedraaid, huwelijken en adopties ongedaan gemaakt?”, vraagt zij zich af. „Het lijkt alsof de Hongaarse overheid de klok wil terugdraaien.”