Opinie

Met alleen applaus kunnen wij niet werken

Zorg Luister eindelijk eens naar loyaal maar overbelast personeel in zorg en welzijn, vraagt FNV-bestuurder .
Steunactie voor zorgverleners bij het Maastricht UMC, eerder deze maand.
Steunactie voor zorgverleners bij het Maastricht UMC, eerder deze maand. Foto Marcel van Hoorn/ANP

Het aantal coronabesmettingen onder werknemers in de zorg – ruim een kwart van alle bekende besmettingen – is schokkend. Maar het verbaast niet.

Al op 7 april hebben wij de ministers De Jonge (Volksgezondheid) en Van Rijn (Medische Zorg) in een brandbrief gewezen op het enorme tekort aan persoonlijke beschermingsmiddelen voor zorgverleners buiten de ziekenhuizen.

Maar ook op het ontbreken van adequate richtlijnen voor zorg- en welzijnspersoneel om zichzelf, hun gezinnen, maar ook hun patiënten en cliënten te beschermen.

Ik kreeg veel bijval van professionals uit die sectoren, maar ook kritiek: zelfs een minister kan niet aan het onmogelijke gehouden worden.

Toch is het de vraag of al het mogelijke wel is gedaan. In 2013 heeft Abvakabo FNV zich fel verzet tegen het toenmalige Zorgakkoord, dat uiteindelijk leidde tot het ontslag van 70.000 verzorgenden en een half miljard euro bezuiniging. De decentralisatie van de zorg naar gemeenten volgde, alles binnen de context van een utopische ‘participatiesamenleving’.

Ouderen hadden daarbij geen keuze: ze moesten langer thuis blijven wonen, ook als zij zelf graag naar een verzorgingshuis wilden. Mantelzorg van familie, vrienden en buren was het devies. We weten inmiddels hoe het daarmee staat en hoe dat juist in deze crisis tot hartverscheurende taferelen leidt, nu ook de thuiszorg tot het minimum is teruggebracht.

De gemeenten kregen ook de budgettaire verantwoordelijkheid en besteedden de zorg aan, waarbij de bieder met de laagste kostprijs zich tot de winnaar mocht uitroepen, elke paar jaar weer.

En drie keer raden welke ‘knop’ het effectiefst is: personeelskosten. Betaling op het minimum, reiskosten voor eigen rekening en ‘min-maxcontracten’, waarbij de werkgever wel eist dat je, voor die paar uur die je mag werken, voltijds beschikbaar bent.

Crisisexpert: ‘De niet-acute zorg bleef te lang buiten beeld bij pandemie’

De zorg vergeten

Dit is allemaal nog steeds aan de orde van de dag. En nu dit: bij de verdeling van de persoonlijke beschermingsmiddelen was men in de regionale centra de werknemers in de verpleeg- en thuiszorg blijkbaar vergeten. De overige branches in de zorg buiten het ziekenhuis komen er net zo bekaaid af.

Bij het vaststellen van de corona-richtlijnen heeft men kennelijk niet het besef gehad dat je vooral met de werknemers zelf moet bespreken hoe ze hun werk veilig kunnen doen.

De wijkverpleegkundige die van kwetsbare patiënt naar kwetsbare patiënt fietst. De jeugdzorgmedewerker die wordt bespuugd of op huisbezoek moet, de verzorgende die patiënten met dementie moeten helpen met eten. En de medewerkers in de kinderopvang die echt geen anderhalve meter bij hun baby’s en peuters kunnen wegblijven. Zomaar een paar voorbeelden.

De politiek rekent op hun onvoorwaardelijke loyaliteit, vertrouwt op hun professionaliteit, maar hun mening over veilig werken doet er blijkbaar niet toe.

Op 28 april, World Memorial Day, zijn wereldwijd de werknemers herdacht die door hun werk zijn gestorven, terwijl de meldingen van zorgpersoneel die zijn overleden aan Covid-19, opgelopen tijdens het werk, blijven toenemen.

Het is helder wat er moet gebeuren. Voor elke sector in Zorg & Welzijn dient een protocol te komen dat de veiligheid en gezondheid van de werknemers en hun patiënten en cliënten waarborgt. Ook wordt het gesprek met werknemers gestart over opschaling van de andere zorg- en welzijnstaken die nu ondergeschikt zijn gemaakt. Want op wie rekenen we straks weer onvoorwaardelijk: op diezelfde loyale werknemers die nu al op omvallen staan.

Tv-recensie: Chaos in het verzorgingstehuis

Parlementaire enquête

Vervolgens is een indringend gesprek nodig over waar de doorgeslagen marktwerking in de zorg ons als samenleving heeft gebracht (er zijn parlementaire enquêtes voor minder gehouden). Dat wordt nu onbarmhartig blootgelegd.

Van het gebrek aan mondkapjes tot aan de verkoop naar het buitenland van vaccinlaboratoria. Van het gebrek aan samenwerking en de ook nu nog voortdurende bureaucratie tot aan de krapte in IC-bedden en het ontbreken van zorgpersoneel. De FNV beveelt daarom overigens de petitie Stop de marktwerking in de zorg van harte aan.

Tot slot: zorg en welzijn zijn geen roeping. Het is nog maar een paar maanden geleden dat onze leden in de ziekenhuizen maandenlang actie moesten voeren en zelfs staken voor een fatsoenlijke cao.

In applaus kun je niet werken: bij de volgende loonafspraken zal dat applaus moeten worden omgezet in een klinkende financiële waardering. Maar tot die tijd wachten is echt niet nodig. Een bonus voor alle werknemers in Zorg & Welzijn, níet vanuit de loonruimte, zou hun enorme inzet rechtvaardigen.

Kortom: betrek werknemers nu bij veilige werkomstandigheden. Neem hen serieus en waardeer ze, ook in loon. Schaal de marktwerking in de zorg af en luister daarbij naar wat de professionals daar zelf over te zeggen hebben.

Want op dit moment wordt niet al het mogelijke gedaan om werknemers in de zorg te beschermen. Het tij kan nog worden gekeerd, maar dan moeten de professionals nu wel serieus genomen worden.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.