Opinie

Kalmte in Den Haag? Dat valt nogal tegen

Tom-Jan Meeus

Het lijkt een kalm weekje. Maar als je hoort waar ze het in de Haagse binnenskamers over hebben, is kalmte niet het eerste begrip dat je te binnen schiet. Je spreekt nu mensen die uitleggen waarom het vervolg van de crisis ze soms naar de keel grijpt.

Vorige week, toen premier Rutte zijn onderbouwd-strenge persconferentie gaf, leek alles overzichtelijk: de vooruitgang in de virusbestrijding was onvoldoende om het land te ontgrendelen.

Intern had je wel ministers – Koolmees, Hoekstra, Wiebes – die op het gevaar van een stilvallende economie wezen, maar Rutte vond dat de verkeerde prioriteit. Hij noemde de miljarden waarmee de staat bedrijven en inkomens van werknemers stut. De economie had geen klagen.

Het punt is alleen: de signalen nemen toe dat de bedrijvigheid zo hard krimpt dat ondernemers afhaken.

Dit zit zo. De meeste bedrijfssteun is loonkostensubsidie: de overheid betaalt per bedrijf 90 procent van de salarissen. De eerste steunronde van drie maanden loopt in mei af, de tweede is in de maak. Maar bedrijfseigenaren in het midden- en kleinbedrijf zeggen nu al: ik hoef geen nieuwe staatssteun meer, ik ontsla mijn personeel liever en ga desnoods failliet. Anders kost deze crisis me behalve mijn onderneming ook het geld waarvoor ik mijn hele leven gewerkt heb.

En ambtenaren redeneren: als dit op enige schaal zou gebeuren, piept Rutte wel anders. Dan wordt het dilemma van deze crisis pijnlijk concreet. Een lobbyist zei: dan publiceren we naast de dagelijkse RIVM-cijfers ook dagelijks de aantallen ontslagen en faillissementen.

En dit dilemma, je voelt het aan alles, zal verscherpt terugkeren. Een voorbeeld. In Den Haag verwachten veel betrokkenen dat de alliantie van KLM met Air France in deze crisis uiteenvalt, en ambtenaren buigen zich al over de vraag: wat dan?

Een van de scenario’s voor KLM die circuleren, noemen ze ‘winterslaap’: je accepteert dat de luchtvaart wereldwijd vrijwel plat ligt, je betaalt alleen nog aangegane verplichtingen (leasepenningen voor vliegtuigen, etc.), en zet de piloten en de rest van het personeel op straat. Zo beperk je de kosten van de reddingsoperatie, maar komt ook de schaduwzijde in beeld: tienduizenden werklozen erbij.

Het onderstreept dat de politiek tot nu toe alleen sociale kosten bij mensen in rekening heeft gebracht. Handen wassen en thuis blijven. Nu volgen andere kosten: baan, status, bestaanszekerheid.

En dat benauwt ze in Den Haag – omdat de gevoelige reacties op de sociale kosten aangeven dat mensen blijkbaar nog niet door hebben wat ze werkelijk te wachten staat.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.