40.000 strafzaken liggen op de plank

Rechtspraak Henk van Essen, nieuwe korpschef van de Nationale Politie, vreest dat criminelen hun straf ontlopen bij langer uitstel van zaken door corona.

Korpschef van de Nationale Politie, Henk van Essen, vindt dat de Nederlandse rechtbanken „zo snel mogelijk weer gewoon” de deuren moeten openen.
Korpschef van de Nationale Politie, Henk van Essen, vindt dat de Nederlandse rechtbanken „zo snel mogelijk weer gewoon” de deuren moeten openen. Foto Robin Utrecht

Door de coronacrisis wachten inmiddels al ruim 40.000 strafzaken op behandeling bij de rechtbank. Dit blijkt uit een vertrouwelijk politierapport van 14 april in het bezit van NRC. In de analyse spreekt de politie van „een zeer onwenselijke ontwikkeling”.

De nieuwe korpschef van de Nationale Politie, Henk van Essen, vindt dat de Nederlandse rechtbanken „zo snel mogelijk weer gewoon” de deuren moeten openen om strafrechtspraak op de oude voet mogelijk te maken. Verdachten dreigen nu vrijuit te gaan omdat de behandeling van hun strafzaak te lang duurt.

Van Essen zegt dit in een interview met NRC. Door het uitbreken van de coronacrisis behandelen de rechtbanken sinds 16 maart slechts in heel beperkte mate strafzaken. De politiebaas zegt dat het besluit van de Raad voor de Rechtspraak om de rechtbanken te sluiten „te rigoureus” is geweest. „Ik vind het buitengewoon spijtig dat de rechtbanken meteen zijn dichtgegaan. De rechtsstaat staat bijna stil. Als ergens in de strafrechtelijke keten opeens de deur dichtgaat dan heeft dat grote, betreurenswaardige effecten.”

Lees ook het interview: ‘Ik wil gewoon als Henk van Essen door ’t leven’

Korpschef Van Essen wijst erop dat de politie ondanks het virusgevaar de afgelopen weken in het algemeen gewoon heeft doorgewerkt. „We hebben het onverminderd druk maar we zijn nadrukkelijk aanwezig nu de samenleving dat van ons vraagt.” Van Essen zegt „zeer grote zorgen” te hebben over dat processen-verbaal die worden opgemaakt straks in het niets verdwijnen wegens overbelasting van de rechterlijke macht.

De Nationale Politie is geen voorstander van een soort generaal pardon waarbij oude strafzaken niet meer zouden worden behandeld zodat de rechterlijke macht met een schone lei kan beginnen. „Mensen die zich in een rechtsstaat niet aan de spelregels houden, moeten zo snel mogelijk worden berecht. Als de politie zijn werk verricht en de rechterlijke macht zou er niets mee doen, dan functioneert de rechtsstaat niet goed.”

Henk Naves, voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak, noemt het beeld dat de rechtspraak bijna stilstaat pertinent onjuist. „De beslissing om gerechtsgebouwen te sluiten voor publiek werd genomen vanuit het belang van de volksgezondheid.” Desondanks zijn „urgente zaken” wel behandeld. „De instroom van strafzaken is overigens flink afgenomen doordat er minder criminaliteit is in deze periode, dus wat de uiteindelijke impact is op het aantal strafzaken dit jaar moet nog blijken.”

Fysieke aanwezigheid

De Raad voor de Rechtspraak wil vanaf 11 mei rechtszaken weer „op beperkte schaal” in fysieke aanwezigheid van procespartijen en verdachten in de zittingszaal behandelen. Dat gebeurt alleen als rechters „de fysieke aanwezigheid” onmisbaar achten. Hoeveel zaken er behandeld kunnen worden „hangt af van de mate waarin een gerechtsgebouw coronabestendig gemaakt kan worden”.

Het Openbaar Ministerie wil niet specifiek op de uitlatingen van korpschef Van Essen reageren. Gerrit van der Burg, voorzitter van het college van procureurs-generaal, zegt wel dat „door gezamenlijk met de rechtspraak weer een start te maken met het fysiek behandelen van strafzaken op zitting, recht wordt gedaan aan verdachten en slachtoffers”.

Publiek is ook na 11 mei niet welkom. Journalisten zullen „beperkt worden toegelaten”. Officieren van justitie, die de afgelopen zes weken voornamelijk thuiszaten, zullen beginnen met reeds ingeplande zaken. Voor de strafzaken die door de coronacrisis werden opgeschort, moeten nieuwe datums worden gevonden.

In de rechtbanken zijn maar een beperkt aantal zittingszalen die voldoen aan RIVM-richtlijnen. Om de zalen zoveel mogelijk te benutten, worden de openingstijden van de gerechten verruimd van zeven uur ’s ochtends tot tien uur ’s avonds.

Interview Henk van Essen Pagina 14-15