Luisteren naar Gijs Scholten van Aschat over het verzet in Bloemendaal

Redacteur Jeroen van der Kris signaleerde welke boeken er ook nog zijn verschenen en koos er zes om kort te bespreken: het sluitstuk van de reeks ‘Leven in Bezet Nederland’ en een visuele gids over wie we herdenken op 4 mei.

1. Marjo Bakker, Petra Drenth, Jeroen Kemperman en Hinke Piersma (red.): Oorlog in onderzoek. 75 jaar NIOD

De titel lijkt veel te beloven: Oorlog in onderzoek. 75 jaar NIOD. In letterlijke zin klopt dat: het gaat om een bundel over 75 jaar onderzoek naar oorlog. Maar wie verwacht ook te lezen over een spreekwoordelijke oorlog onder NIOD-historici komt bedrogen uit. Alle verhalen zijn geschreven door onderzoekers die aan het instituut zijn verbonden. Daardoor druipt de tevredenheid er soms iets te veel van af. Alles bij elkaar ontstaat wel een aardig beeld van de ontwikkeling van Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie, dat zich alleen bezighield met Nederland en de Tweede Wereldoorlog, naar het huidige NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies, dat een veel breder werkterrein heeft.

Marjo Bakker, Petra Drenth, Jeroen Kemperman en Hinke Piersma (red.): Oorlog in onderzoek. 75 jaar NIOD. Boom, 192 blz. € 29,90

2. Han van der Horst: Zwarte jaren. Nederland in de Tweede Wereldoorlog

Het zijn waarschijnlijk niet de talloze geschiedenisboeken over WOII die het beeld bepalen dat Nederlanders hebben van de periode ’40-’45, stelt historicus Han van der Horst. Romans en films zijn vermoedelijk belangrijker, van Oorlogswinter tot Schindler’s List. In ieder geval is de oorlog altijd in het publieke debat, bijvoorbeeld wanneer gevraagd wordt: is de Syrische president Bashar al-Assad een nieuwe Hitler? Om zo’n vraag te kunnen beantwoorden is ‘feitelijk basismateriaal’ onontbeerlijk. Van Horst wil daarin voorzien met Zwarte jaren. Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Verwacht geen grote nieuwe inzichten, wel een beknopte (ruim 400 pagina’s) samenvatting van de periode.

Han van der Horst: Zwarte jaren. Nederland in de Tweede Wereldoorlog. Prometheus, 424 blz. € 25,-

3. Norman Ohler: Harro & Libertas. Een verhaal van spionage en verzet in Hitlers Berlijn

Hitler was woedend. Daarom zou hij opdracht hebben gegeven om elke herinnering aan Harro Schulze-Boysen en zijn vrouw Libertas uit te wissen. Het is in ieder geval relatief onbekend dat zij de spil waren van een Berlijnse verzetsgroep. Norman Ohler, die enkele jaren geleden de aandacht trok met Drugs in het Derde Rijk, schreef er een boek over. Het ging om een groep van meer dan honderd mannen en vrouwen. Ze verspreidden vlugschriften en probeerden de Russen van informatie over de Duitse oorlogvoering te voorzien. Ohler lijkt zich hier en daar een literaire vrijheid te hebben veroorloofd, maar Harro & Libertas is géén fictie. Het leest wel als een spannende roman.

Norman Ohler: Harro & Libertas. Een verhaal van spionage en verzet in Hitlers Berlijn. Oorpr. titel: Harro & Libertas. Eine Geschichte von Liebe und Widerstand. Vert. Marten de Vries. Luitingh-Sijthoff, 359 blz. € 23,99

4. Charles Coster van Voorhout en Hans Hoffmann: Verzet in Bloemendaal

Bloemendaal is een prachtig stukje Nederland: ruime villa’s, volop natuur, en dat alles vlakbij de kust. Dat dachten ook de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog, die er tal van gebouwen confisqueerden en inrichtten als kazernes, kantoren en commando-posten. Organisation Todt, dat werkte aan de Atlantikwall, vond er bijvoorbeeld onderdak. Verzet was er ook, en daarover schreven Charles Coster van Voorhout (†) en Hans Hoffmann een rijk geïllustreerd boek vol anekdotes. Het ademt iets te veel de sfeer van een spannend jongensboek. Maar vooral de luisterboek-versie is zeer de moeite waard, dankzij de geweldige stem van Gijs Scholten van Aschat. De acteur is een neef van Cees de Jong: de jonge student die in de oorlogsjaren de spil in het verzet in Bloemendaal vormde. Er wordt inmiddels ook gewerkt aan een verfilming.

Charles Coster van Voorhout en Hans Hoffmann: Verzet in Bloemendaal. Jan C. de Jong, 286 blz. € 5,39 of luisterboek € 0,99

5. Ad van Liempt: 1945. De afrekening

Het is een kleine foto, maar je kunt er lang naar blijven kijken: de zevenjarige Simon Maandag loopt op 17 april 1945 verweesd door concentratiekamp Bergen-Belsen. Langs de weg liggen talloze lijken op een rij. In 1945. De afrekening staan veel foto’s. Het is het sluitstuk van de reeks Leven in Bezet Nederland, die telkens één jaar van de periode ’40-’45 behandelt. Het laatste deel is geschreven door Ad van Liempt die daarvoor in audiovisuele archieven dook en veel persoonlijke verhalen vond over de hongerwinter, de bevrijding en de afrekening met ‘foute’ Nederlanders na de Duitse capitulatie. De zes delen zijn los van elkaar te koop, of samen in een cassette.

Ad van Liempt: 1945. De afrekening. Spectrum, 216 blz. € 24,99

6. Jaap Goudsmit e.a.: Wie herdenken wij op 4 mei?

De visuele gids Wie herdenken wij op 4 mei? werd samengesteld door epidemioloog Jaap Goudsmit, socioloog Johan Heilbron, demograaf Peter Ekamper, historicus Timo van Barneveld en grafisch ontwerper Béla Zsigmond en laat in meer dan 150 graphics zien wie, wanneer en waar zijn omgekomen in de Tweede Wereldoorlog en door oorlogsgeweld daarna. Burgers en militairen, jongeren en ouderen; slachtoffers van represailles, luchtaanvallen, executies, de Hongerwinter en deportaties – al die bijna 300.000 mensen (het exacte aantal zal nooit te achterhalen zijn) worden tijdens de Nationale Dodenherdenking op 4 mei om 20.00 uur herdacht. Er is ook uitleg over de tien kransleggingen.

Jaap Goudsmit e.a.: Wie herdenken wij op 4 mei? Visuele gids. Pluim, 215 blz. € 24,99