Opinie

In de ggz dient elke instantie weer eerst zijn eigen belang

Psychiatrie Ggz-instellingen wilden behandelingen via videobellen snel vergoed krijgen, terwijl die patiënten niet altijd helpen, schrijven en .
Charlotte Bouwman voerde in januari actie bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport om aandacht te vragen voor de behandeling van mensen met complexe psychische problemen.
Charlotte Bouwman voerde in januari actie bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport om aandacht te vragen voor de behandeling van mensen met complexe psychische problemen. Foto Sem van der Wal/ANP

Op het eerste oog is er veel aandacht voor psychische problemen in coronatijd. Op de voorpagina van NRC woensdag: Patiënt mijdt de psychiatrie. Uit een inventarisatie onder instellingen in de geestelijke gezondheidszorg (ggz) blijkt dat het aantal verwijzingen soms is gehalveerd. Een dag eerder startte de overheidscampagne ‘Somber of gespannen door het coronavirus? Praat erover’. Staatssecretaris Paul Blokhuis (Volksgezondheid, ChristenUnie) wil met de campagne eraan bijdragen dat mensen deze periode mentaal zo goed mogelijk doorkomen.

Wie beter kijkt, ziet dat de enorme crisis in de ggz zich voortsleept en alle bekende spelers – verzekeraars, instellingen, ministerie – vooral bezig zijn hun belang in dit systeem te vergroten, en niet de gezondheid van de patiënt.

Drie maanden geleden ging een van ons, Charlotte, voor de deur van het ministerie van Volksgezondheid zitten, met een bord waarop stond ‘Ik ben al 8 jaar suïcidaal en sta al 804 dagen op een wachtlijst voor de juiste hulp. Vanaf nu wacht ik hier!’ Anderhalve week lang zat ze er, voordat Blokhuis vervolgens in een verhit debat in de Tweede Kamer toezegde dat er een plan zou komen om de wachtlijsten voor mensen met complexe problemen aan te pakken. Het manifest dat we toen publiceerden kreeg bijna 70.000 handtekeningen, en er gebeurde iets wat wij niet voor mogelijk had gehouden: in alle media, in heel Nederland, bij alle politici was er ineens aandacht voor mensen zoals wij, mensen met psychische problemen. Het leek of er echt iets ging veranderen.

In de ggz zijn pas tekorten

Tot de persconferentie van donderdag 12 maart, waarop de eerste landelijke zware maatregelen worden aangekondigd. Van de ene op de andere dag was er een andere, veel zichtbaardere en heftigere crisis in ons land. Het was soms pijnlijk om te horen hoe het land zich zorgen maakte over te weinig IC-capaciteit en mogelijke triage – dan zou een arts moeten kiezen wie er wordt opgenomen! In de ggz doen artsen niet anders, want lege bedden vergoeden is bij een fysieke ziekte wel, maar bij een geestelijke ziekte blijkbaar niet te verantwoorden.

Wie al twee jaar op een wachtlijst staat, weet nu: daar komen nog zeker zes maanden bij. Intakegesprekken gaan niet door. Psychiatrische afdelingen in ziekenhuizen hebben alle patiënten overgeplaatst of zelfs naar huis gestuurd. En de complexe patiënten die wel hulp kregen, moeten het nu met videobellen zien te redden, want hoewel hulpverleners veel patiënten gewoon face to face willen blijven zien, wordt dit door de instellingen tegengehouden.

Op papier hoeft dat niet: in de richtlijnen van GGZ Nederland en de Rijksoverheid staat dat individuele behandelingen in directe aanwezigheid kunnen doorgaan. Geen enkele grote ggz-instelling houdt zich aan deze richtlijnen. De staatssecretaris vertelde echter afgelopen week met droge ogen bij Op1 dat „de meeste instellingen face to face contact hebben met cliënten”.

Lees ook deze column: Met de moed der wanhoop actie voeren

Terugloop? Enorme wachtlijst!

U begrijpt dat wij nogal verrast waren om te lezen dat men zich met name zorgen maakt over de terugloop in aanmeldingen. Je zou denken: er is een wachtlijst van 90.000 mensen. Maar terwijl ons wordt verteld dat de intakes voor de complexe behandelingen vanwege corona niet door kunnen gaan, worden aan de andere kant mensen opgeroepen om zich toch vooral aan te melden. Zelfs door de staatssecretaris, met de cynische boodschap: psychische klachten kunnen verergeren, als u er te lang mee rondloopt.

De coronacrisis legt zo pijnlijk bloot hoe pervers het huidige systeem is: complexe patiënten zijn niet aantrekkelijk om te behandelen, want die kosten meer dan dat ze opleveren, maar zodra er drie maanden geen nieuwe aanmeldingen zijn voor lichtere problematiek slaat belangenbehartiger GGZ Nederland alarm: drie maanden geen nieuwe patiënten betekent drie maanden geen declaraties.

Het eerste dat werd geregeld toen instellingen overgingen op videobellen was dat deze sessies gewoon worden vergoed, en nu is er noch voor de instellingen noch voor de verzekeraars een prikkel om weer over te gaan op face to face behandelen. „Het zou zonde zijn als we terugkeren naar vroeger,” zei Marjo Vissers, directeur zorg van VGZ in een interview met Zorgvisie.

Schrijnende situaties

Dagelijks krijgen wij verhalen van patiënten, de een nog schrijnender dan de ander. Tiffany Schriemer (23): „Sinds anderhalf jaar zit ik op een afdeling waar ik traumatherapie krijg. In de weekenden ga ik naar mijn ouderlijk huis, maar in het weekend van 15 maart werd me verteld dat ik niet meer terug mocht komen.” Tiffany belt nu dagelijks met haar behandelaar, maar heeft nu thuis de hele dag door herbelevingen en dissociaties.

Ook wijzelf komen deze tijd maar moeilijk door. Narita, omdat ze telefonisch mensen niet goed kan aanvoelen, met miscommunicatie tot gevolg. En Charlotte werd door het gebrek aan contact met haar therapeut en dagstructuur weer zo suïcidaal dat ze is opgenomen. Haar behandelaar mag ze inmiddels bij hoge uitzondering wel zien, maar vanwege corona mag ze de kliniek niet uit.

Het voelt alsof onze acties voor niets waren. Maar er is hoop. Verandering is mogelijk, dat hebben wij afgelopen januari gezien. Maar daarvoor moet het belang van de patiënt centraal staan, en niets anders.

Praten over zelfdoding kan via hulplijn 113 Zelfmoordpreventie: 0900-0113 of www.113.nl.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.