Analyse

Cummings houdt Johnson bij de les

Verenigd Koninkrijk Premier Johnson deed nonchalant over corona, maar wordt nu voorzichtiger, door toedoen van adviseur Cummings.

Dominic Cummings, adviseur van premier Johnson, arriveert op Downing Street voor een Covid-19-beraad op 12 maart.
Dominic Cummings, adviseur van premier Johnson, arriveert op Downing Street voor een Covid-19-beraad op 12 maart. Foto Henry Nicholls / Reuters

Tweespalt was voor Boris Johnson en de Britse Conservatieven de afgelopen jaren een modus vivendi. Twisten over de Brexit kliefden de partij. Nu het Verenigd Koninkrijk het land dreigt te worden met het hoogste aantal coronadoden in Europa, worstelt de regering met kwesties die echt van levensbelang zijn: wanneer kan de lockdown verlicht worden?

Dat premier Johnson — maandag weer aan de slag na zijn IC-opname, woensdag opnieuw vader geworden — twee kampen met elkaar moet verenigen wordt steeds duidelijker. De libertarische vleugel van zijn partij gruwt ervan hoe de Conservatieven burgervrijheden hebben ingeperkt en de economie hebben platgelegd. De rechtse pers, zoals opinieblad The Spectator, waar Johnson hoofdredacteur was, en The Daily Telegraph, waar hij tonnen per jaar verdiende als columnist, schrijven dagelijks hoe de bevolking en de economie snakken naar bevrijding. Een aantal invloedrijke miljonairs die geregeld donaties verrichten aan de Tories kwam vorige week met dezelfde waarschuwing. Verlenging van de lockdown richt volgens belegger en Conservatieve geldschieter Peter Hargreaves: „meer gezondheidsschade aan doordat mensen hun baan verliezen en hun bedrijven ten onder zien gaan”. Die denkrichting weerklinkt in het Lagerhuis. „Wij moeten Britten niet als kinderen behandelen”, zei oud-partijleider Iain Duncan Smith. „Zij moeten weten dat de economische zon op een gegeven moment opkomt.”

Wetenschap is leidend

Johnson snapt de wil om burgers hun vrijheid en bedrijvigheid te gunnen. Toch is de premier terughoudend. Maandag sprak hij voor de deur van 10 Downing Street de natie toe. „Dit is het meest risicovolle moment omdat ik weet dat veel mensen naar onze behaalde successen kijken en zich afvragen of het mogelijk is social distancing te versoepelen”, aldus Johnson. „En tegelijkertijd moeten wij het risico van een tweede piek onderkennen.” Pas als duidelijk is dat de epidemie op de langere termijn beheersbaar is, is het volgens de premier mogelijk om „een voor een de motoren van de Britse economie op te starten”.

Lees ook: Boris Johnson voelt niets voor corona-lockdown

Dat Johnson voorzichtig is, verrast menig Boris-watcher. Hij heeft de reputatie van een bestuurder die ervan houdt snel te beslissen, die risico’s durft te nemen. Deels is die draai politieke noodzaak om het beeld van laconieke bestuurder bij te stellen. Zelf zei de premier aanvankelijk dat Britten Covid-19 maar moesten ondergaan. The Sunday Times onthulde dat Johnson tot vijf keer het coördinerend Cobra-beraad over het virus liet schieten.

Tegelijkertijd lijkt de invloed van Dominic Cummings, zijn belangrijkste adviseur, een aanzienlijke rol te spelen. The Guardian meldde vorige week dat Cummings zich mengde in de vergaderingen van de Scientific Advisory Group for Emergencies, afgekort tot Sage, wat ‘wijs’ betekent, die de regering in deze crisis van wetenschappelijk advies dient. De discussie in de Britse politiek loopt hoog op of het zuiver is dat een politiek souffleur zich mengt in de beraadslagingen van het besloten comité van hoogleraren. Even opmerkelijk is een bericht van het financieel persbureau Bloomberg dat Cummings aan Sage al halverwege maart, toen het VK nog in de stand van laissez-faire stond, vroeg waarom er geen strengere maatregelen werden genomen, zoals een lockdown.

De berichtgeving van Bloomberg nuanceert het beeld van Cummings als voorstander van kudde-immuniteit. Besturen via wetenschap, op cijfermatige grondslag, is een aanpak die Cummings ligt. Zo runde hij de succesvolle campagne om Britten in 2016 voor de Brexit te laten stemmen. Begin dit jaar deed hij op zijn weblog een oproep om „weirdos and misfits” aan te nemen als adviseurs. Hij zocht „ongebruikelijke wiskundigen, natuurkundigen, computer- en datawetenschappers”.

Cummings is gefascineerd, volgens sommige Tories geobsedeerd, door het Manhattanproject, dat tijdens de Tweede Wereldoorlog een kernwapen wist te ontwikkelen. „Cummings houdt van ambitieuze projecten waarin de overheid een grote rol speelt en die met strakke hand geleid worden”, zei Paul Goodman, hoofdredacteur van internetpublicatie Conservative Home, vorig jaar tegen NRC. „Zo wenst hij de economie en staat te herschikken, via oogverblindende ondernemingen.”

Gemenebest op zijn best

Het enthousiasme van de regering over de vorderingen aan de Universiteit van Oxford is dan ook groot. Onderzoekers zijn daar begonnen met klinische proeven met ChAdOx1 nCoV-19, hun poging tot een coronavaccin, en zeggen daar groot vertrouwen in te hebben. „De voordelen om als eerste land in de wereld een succesvol vaccin te ontwikkelen, zijn zo groot dat ik ze steun met alles wat wij hebben”, zei Matt Hancock, minister voor Volksgezondheid vorige week. Hij trok 20 miljoen pond uit om het project te steunen.

Lees ook: Corona legt rauwe Britse ongelijkheid genadeloos bloot

Het Serum Institute of India, eigendom van de Poonawalla-familie, die bevriend is met de Britse kroonprins Charles, is begonnen met de massaproductie van het vooralsnog onbewezen vaccin. Doel is om 400 miljoen doses van het vaccin beschikbaar te hebben volgend jaar. Het is een gok, maar tevens een opsteker voor Johnson en Cummings: Britse wetenschap hand in hand met Indiaas ondernemerschap: het Gemenebest op zijn best.

Cummings en Johnson weten dat niet de Brexit, maar corona zijn premierschap zal bepalen. De eerste stappen waren mis. De Britten raakten achterop in de wereldwijde zoektocht naar beschermend materiaal.

Corona legt falend beleid in de thuis- en ouderenzorg bloot. Een totaal van zestigduizend Britse doden, zowel in ziekenhuizen als daarbuiten, klinkt niet meer overdreven. In de peilingen scoren de Tories onverminderd goed, maar het lijkt slechts een kwestie van wachten op een publieke afrekening. Zichtbaar en gedurfd vooropgaan in de medische, maatschappelijke en wetenschappelijk kruistocht is volgens Johnson en Cummings hun enige overlevingsstrategie.