Mag een winkel mijn contante betaling weigeren?

Consument & corona Deze rubriek behandelt coronagerelateerde consumentenrechtvragen over werk, financiën en vrije tijd.

Consument & corona

De kwestie

Halverwege maart, nog vroeg in de coronacrisis, stuurde de branchevereniging van supermarkten CBL een brandbrief naar premier Rutte met het verzoek „contant geld niet langer te accepteren”. Tot een algemeen verbod op cash betalingen kwam het niet. Wel worden consumenten sindsdien via posters bij veel winkels met klem opgeroepen met hun pinpas te betalen. Ook zijn er winkels die zelf besloten voortaan contant geld te weigeren. Mogen zij dat zomaar?

Het antwoord

Nederlanders betalen ook zonder oproep van winkeliers graag met hun pinpas. Het aantal pin-betalingen steeg de afgelopen jaren hard en kwam in 2019 uit op 4,7 miljard transacties: een groei van 10 procent in een jaar. Het aantal contante betalingen daalde juist 7,5 procent en kwam uit op de helft daarvan, blijkt uit cijfers van Betaalvereniging Nederland.

In Denemarken zijn winkels bij wet verplicht cash te accepteren. Nederland kent zo’n voorschrift niet. „De wet verplicht niemand om wettige betaalmiddelen te accepteren”, licht de Rijksoverheid toe. „Een winkelier mag contant geld (biljetten en munten) of betalen met een pinpas of creditcard weigeren.”

„Wettelijk gezien klopt het”, constateert privacyadvocaat Olivier Oosterbaan. „Maar de rijksoverheid maakt zich er wel erg makkelijk vanaf door te zeggen dat winkels zelf mogen beslissen. Daarmee geeft men het signaal af dat het prima is als je ergens niet contant kan betalen en sluit je een grote groep mensen buiten. Bijvoorbeeld laaggeletterden; zij worden daarmee in hun grondrechten aangetast.”

50Plus kreeg in de Tweede Kamer de afgelopen jaren moties aangenomen die opriepen om contante betalingen in apotheken en gemeentehuizen mogelijk te houden. Terwijl winkels niet gedwongen kunnen worden cash te accepteren, is dat volgens Oosterbaan anders als het gaat om bijvoorbeeld essentiële diensten waarvoor je niet ergens anders terecht kan – zoals een paspoort of treinkaartje. Ook omdat die worden aangeboden door de overheid of bedrijven met een monopolie.

Lees ook: moet mijn baas mijn thuiswerkkosten vergoeden?

De benadering van contant geld is overheidsbreed niet hetzelfde. Toezichthouder De Nederlandsche Bank (DNB) werkte mee aan een instructie die werkgeversvereniging MKB-Nederland in verband met de coronacrisis maakte voor haar leden. Contanten weigeren wordt daarin als maatschappelijk ongewenst bestempeld omdat „een niet te onderschatten aantal mensen in Nederland wel met cash, maar niet met elektronisch betalen overweg” kan. Wie desondanks weigert, moet dat „duidelijk, bijvoorbeeld met stickers bij de ingang” aangeven.

DNB stelt desgevraagd dat de optie van contant betalen belangrijk is voor onder meer ouderen, mensen met een visuele beperking en mensen die cash gebruiken om hun budget onder controle te houden. De toezichthouder benadrukt dat contant geld een wettig betaalmiddel is. „De gedachte achter het concept wettig betaalmiddel is dat je daar in beginsel overal mee kunt betalen. Het geeft houvast in een samenleving als er een breed geaccepteerd betaalmiddel zoals contant geld bestaat.”

DNB wijst erop dat het Maatschappelijk Overleg Betalingsverkeer (MOB), waaraan overheid, bedrijfsleven en consumentenorganisaties deelnemen, het belang van contant betalen benadrukt. Het argument dat contant geld minder veilig is, mag niet oneigenlijk gebruikt worden vindt het MOB. „Ook nu in de coronacrisis moeten we daar voor oppassen”, stelt toezichthouder DNB, die verwijst naar onderzoek van het RIVM waaruit blijkt dat besmettingsgevaar via contant geld „heel erg klein” is mits handcontact wordt vermeden.

Het antwoord

Er bestaat geen wettelijke plicht voor winkels om contact geld te accepteren. Toezichthouder DNB vindt echter dat winkels de maatschappelijke plicht hebben cash te accepteren omdat ze anders een grote groep mensen uitsluiten.

Stel uw vraag!

In de rubriek Consument & Corona gaat de economieredactie van NRC op zoek naar antwoorden op vragen over consumentenrechtkwesties die lezers bezighouden. Wij horen graag welke vraag bij u leeft. De rubriek behandelt vragen die te maken hebben met rechten en plichten, bijvoorbeeld over uw arbeidsrelatie, geannuleerde vakantie of doorbetaling van de kinderopvang.

  1. Welke vraag zou u graag behandeld zien?