Teherans afval geeft armoede en geheime prostitutie bloot

Archeologie Afvalcontainers op straat geven prijs hoe bewoners leven. In Teheran werden zo patronen van prostitutie zichtbaar.

Afvalzak uit Teheran met daarin een condoom. Uit afvalanalyse is veel af te leiden over levensstijl in een wijk.
Afvalzak uit Teheran met daarin een condoom. Uit afvalanalyse is veel af te leiden over levensstijl in een wijk. Foto Garbology / IJHA

Sigarettenpeuken, de overblijfselen van fastfoodmaaltijden en de verpakkingen van sexy damesondergoed. Het zijn de moderne archeologische resten die Iraanse archeologen op het spoor zetten van hedendaagse prostitutie in de Iraanse hoofdstad Teheran.

„Volgens de islamitische overheid bestaan er officieel geen bordelen in Iran”, zeggen Leila Papoli-Yazdi van de Universiteit van Göteborg en Maryam Dezhamkooy van de Humboldt Stiftung Alumni in Teheran in de International Journal of Historical Archaeology. „Door de jarenlange censuur zijn er weinig betrouwbare gegevens over de geografie van prostitutie, in die omstandigheden kan juist archeologie patronen van prostitutie blootleggen.”

In 2017 en 2018 leidde Papoli-Yazdi een archeologisch onderzoek naar levensomstandigheden, consumptie en recycling in twee wijken van Teheran aan de hand van modern afval. Deze zogeheten garbage archaeology is ontwikkeld door de Amerikaan William Rathje, die vanaf de jaren zeventig van de vorige eeuw vuilnisbelten opgroef om meer te weten te komen over consumptie in Amerika.

Pasta en goedkope groenten

Met steun van de gemeente startte het onderzoek in District 17 in het zuidwesten van Teheran. Hier wonen in het algemeen mensen van lage sociale klasse, die in de jaren zestig en na de revolutie van 1979 gedwongen waren hun bezittingen op het platteland te verkopen en naar de stad zijn getrokken.

De laatste jaren hebben als gevolg van de geldontwaarding onder de presidenten Ahmadinejad en Rouhani ook mensen uit de middenklasse in het district goedkope onderkomens moeten zoeken. Uit analyse van de inhoud van de vuilniszakken, die verzameld worden in grote containers op straat, blijkt dan ook dat meer dan 60 procent alleen pasta (zonder vlees), goedkope groenten en brood eet. Slechts een of twee keer per week staan kip en eieren op het menu.

Tussen het gewone dagelijkse afval troffen de archeologen echter ook halfgevulde zakken aan. De inhoud weerspiegelde duidelijk geen familieleven: sigarettenpeuken met sporen van lippenstift, joints, wiet en opium en verpakkingen van chocola, fastfood, en sexy damesondergoed.

Sigaretten met lipstick, uit het afval uit Teheran. Foto Garbology / IJHA

Een paar dagen hadden de onderzoekers geen idee wat hun vondsten betekenden. Maar na gesprekken met Dezhamkooy, gespecialiseerd in genderarcheologie en prostitutie in Perzië en Iran, interviews met bewoners en verder onderzoek van het afval, verschoof de focus van het project en ontstond een duidelijk beeld van prostitutie in het district: de klanten en de prostituees, vaak jong en verslaafd, komen met auto’s uit een andere buurt. De pooiers komen uit de buurt – dit zijn soms ook oudere vrouwen. Zij stellen oude woningen beschikbaar voor betaalde seks, de klanten kopen voor de prostituees onder meer fastfoodmaaltijden en sigaretten. Condooms worden niet gebruikt, wel troffen de archeologen anticonceptiepillen aan.

Een andere wijk, District 7 in het noordoosten van Teheran, heeft een hogere levensstandaard, getuige de vondst van onder meer resten rood vlees. Maar ook hier vonden de archeologen sporen van prostitutie, met name in de wijk Nezam Abad, die bekendstaat vanwege veel misdaad. In plaats van fastfoodresten zaten hier papiertjes van cakejes en een enkele keer flessen met zelfgestookte alcohol in het vuilnis. De vondst van condooms doet vermoeden dat de prostituees in District 7 ‘professioneler’ zijn dan die in District 17.

Gedwongen door armoede

Uit historische bronnen en dagboeken blijkt dat midden negentiende eeuw allerlei vormen van seks en prostitutie in Iran nog geen probleem waren. De restrictie van prostitutie begon pas toen koning Naser al-Din Kadjar in 1878 een politiemacht naar Europees model instelde. Onder sjah Reza Pahlevi werden de prostituees verbannen naar Shahr-e Naw, een apart red light district, in feite een sloppenwijk. Na de islamitische revolutie van 1979 is die wijk verwoest en verbrand.

De onderzoekers stellen vast dat de economische politiek van zowel de sjah als de huidige islamitische overheid hetzelfde effect hebben gehad: vrouwen worden door armoede tot prostitutie gedwongen. Onderzoek doen naar het onderwerp blijft lastig: na de benoeming van een nieuwe burgemeester van Teheran ging verder onderzoek in een district met welvarende bewoners zonder opgave van redenen ineens niet door.

Correctie 28 april: in een eerdere versie van dit artikel stond dat Leila Papoli-Yazdi is verbonden aan de Universiteit van Stockholm. Dat is verbeterd in: de Universiteit van Göteborg.