Opinie

Overheid wees transparant in strijd tegen het coronavirus

Openbaar bestuur Voor de volksgezondheid en de economie is het noodzakelijk dat het beleid op betrouwbare inzichten rust. Maak codes en data daarom openbaar, betogen .
Premier Mark Rutte (VVD) in een wandelgang in de Tweede Kamer.
Premier Mark Rutte (VVD) in een wandelgang in de Tweede Kamer. David van Dam

Als wetenschappers zijn wij het roerend eens met de uitspraak van minister-president Mark Rutte (VVD) dat het belangrijk is dat „we op dat kompas van wetenschappelijke kennis en betrouwbare feiten blijven varen”. Dat het kabinet zich laat leiden door experts die zich met vereende krachten inzetten voor het algemeen belang staat buiten kijf. Maar expertise en hard werk alleen zijn niet altijd toereikend om tot betrouwbare inzichten te komen.

Hiervoor is ook transparantie nodig. De afgelopen dagen waren er duidelijke signalen in verschillende media dat het onze overheid en haar onderzoeksinstituten aan capaciteit ontbreekt om de onderzoeken en rekenmodellen waar beleid op gebaseerd wordt, transparant te maken. Dit is een gemiste kans, zeker omdat het kabinet op overige fronten met aantoonbaar succes de transparantie omarmd heeft. Met deze brief roepen wij het kabinet en zijn onderzoeksinstituten op om, waar mogelijk, codes en data beschikbaar te maken.

Transparante onderzoekspraktijken, ook wel bekend als Open Science, zijn de meest effectieve manier om fouten vroegtijdig te bemerken en herstellen, en om de ontwikkeling van betrouwbare kennis te bespoedigen. Verscheidene wetenschappelijke publicaties hebben de afgelopen jaren betoogd dat Open Science een essentieel onderdeel is van een effectieve reactie op een pandemie.

Het belang van Open Science

Ook de Nederlandse overheid onderschrijft het belang van Open Science, zowel in de algemene zin, als specifiek met betrekking tot het coronavirus. Dat blijkt uit het verslag van de ministeriële videoconferentie over onderzoek en innovatie en het coronavirus van 7 april.

De Nederlandse onderzoekswereld heeft dit open gedachtegoed omarmd, en in het kader van de coronacrisis grote internationale samenwerkingen gevormd die zich vrijwillig inzetten om het virus te bestrijden met biologische, geneeskundige, en sociaal-wetenschappelijke inzichten (bijvoorbeeld Science versus Corona, PsyCorona, CoronaWatchNL, COVID-19 Host Genetics Initiative, GLOPID-R, ISARIC en de R&D Blueprint van de WHO).

Lees ook: Ministerie kleunt mis met appathon

Ook private partijen zoals Google, Facebook, GitHub, en wetenschappelijke uitgeverijen hebben open informatie en middelen beschikbaar gemaakt om dit onderzoek te faciliteren. Een toonbeeld van Open Science en publiek-private samenwerking.

Transparantie onder druk

De recente Appathon is een mooi voorbeeld van de meerwaarde van transparantie: dankzij de open werkwijze werden alle apps in een mum van tijd afgekeurd vanwege tekortkomingen op privacy-gebied. Nu weten we dat we terug moeten naar de ontwerptafel. Het laat zich raden wat de gevolgen hadden kunnen zijn van het uitrollen van een app met onopgemerkte beperkingen. Hetzelfde principe geldt voor onderzoek met beleidsimplicaties: je moet razendsnel weten of het klopt.

Toch staat de transparantie op dit moment onder druk, deels omdat het ontbreekt aan menskracht om data en code beschikbaar te stellen. Professor Jacco Wallinga, rekenmeester van het RIVM, is een voorstander van Open Science, maar ontbeert naar eigen zeggen de capaciteit om het ideaal te realiseren: „In deze crisis kiezen we ervoor om al onze capaciteit in te zetten om te modelleren, niet om het model op te schrijven. De grootste prioriteit is nu: zorgen dat onze modellen kloppen. Later wordt het allemaal openbaar gemaakt”, zei hij in een interview.

Het ministerie van Volksgezondheid gebruikt een vergelijkbaar argument om alle Wet Openbaarheid Bestuur (WOB)-verzoeken inzake het coronavirus tot 1 juni op te schorten, omdat dit voor een „onredelijke extra belasting” van ambtenaren zorgt.

Controleerbaarheid

Is dit het juiste moment om meer openheid te verlangen? Wat ons betreft is het antwoord: nu meer dan ooit. Het is van essentieel belang voor de volksgezondheid én economie dat ons beleid op betrouwbare inzichten gebaseerd wordt.

Controleerbaarheid is altijd een essentieel onderdeel van wetenschap geweest, en de principes van Open Science maken het mogelijk om die controle uit te besteden. Openheid kan tegelijkertijd de werkdruk verlichten van overvraagde overheidsinstanties, én de betrouwbaarheid van gevonden inzichten vergroten.

Veel wetenschappers met relevante expertise hebben vrijwillig onderzoekstijd gedoneerd via ad-hoc onderzoeksconsortia, en NWO en universiteiten hebben geld beschikbaar gemaakt. Iedereen staat klaar om bij te dragen voor het welzijn van ons allemaal.

Lees ook: Oproep wetenschappers: creëer nationaal platform voor coronaonderzoek

Voorvechter

De Nederlandse overheid wordt wereldwijd gezien als voorvechter van de principes van Open Science. Wij, betrokken wetenschappers, die open en transparante wetenschap hoog in het vaandel hebben staan, verzoeken de overheid en haar onderzoeksinstituten daarom met klem om deze principes zelf ook na te leven nu het erop aankomt, om zodoende met de steun van de Nederlandse onderzoeksgemeenschap sneller tot betrouwbare inzichten omtrent het coronavirus te komen. Wij staan hiervoor tot uw beschikking .

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.