Die schone lucht moet blijven

Duurzaam aanjagen De coronacrisis verlamt ook het klimaatbeleid. Het kabinet wil dat herstelmaatregelen bijdragen aan vergroening, en andersom.

Zonnecollectoren bij Noorderplassen-West in Almere verwarmen water dat aan het stadswarmtenet wordt toegevoegd.
Zonnecollectoren bij Noorderplassen-West in Almere verwarmen water dat aan het stadswarmtenet wordt toegevoegd. Foto Siebe Swart

De coronacrisis beïnvloedt alles, ook het klimaatbeleid. „Het tempo van de vergroening is er volgens mijn persoonlijke inschatting in veel opzichten uit. Het is maar de vraag of bedrijven nog de financiële middelen hebben voor hun geplande duurzame investeringen”, zegt gedeputeerde Jop Fackeldey (PvdA) van Flevoland.

Dat hoeft volgens hem niet te betekenen dat de verduurzaming uiteindelijk vertraging oploopt. „De medaille heeft twee kanten, want je hoort de mensen zeggen dat de lucht nog nooit zo schoon is geweest. Wacht eens even, zien zij, zo kan het ook!”

Fackeldey is verantwoordelijk voor de energietransitie in Flevoland en speelt ook een belangrijke rol in het klimaatakkoord dat vorig jaar tot stand kwam. Als vertegenwoordiger van de provincies is hij betrokken bij de totstandkoming van de Regionale Energie Strategie (RES). Nederland is verdeeld in dertig regio’s die nu moeten aangeven waar en hoeveel duurzame energie in hun streek kan worden geproduceerd. Die RES is cruciaal voor het succes voor het klimaatakkoord, en blijkbaar vatbaar voor vertraging. Want de dertig regio’s moesten de conceptplannen voor 1 juni inleveren, maar die deadline is door de coronacrisis vier maanden opgeschoven.

De regio’s zijn volgens Fackeldey „best ver” met hun plannen, maar ze kwamen in de knel omdat raadsvergaderingen en bijeenkomsten met bewoners en bedrijven moesten worden afgeblazen. Overleg over de komst van zonne- of windparken kon daardoor niet doorgaan. „En draagvlak is onze achilleshiel. Tot grote vertraging leidt dat niet, denk ik. De regio’s leveren voor 1 juni alvast in wat ze klaar hebben, dan kan het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) ernaar kijken.”

Wel wordt pas vier maanden later echt duidelijk of de regio’s bij elkaar opgeteld voldoende doen. Bijvoorbeeld om het doel te halen dat 70 procent van de stroom in 2030 duurzaam wordt opgewekt. Fackeldey: „Als het goed is, merk je hier in 2030 niets van. De doelen blijven gelijk.”

Lees ook dit verhaal over Zeeland, dat als eerste zijn klimaatplannen presenteerde: ‘In Zeeland gaat niemand verplicht van het gas af’

Tempoverlaging

Toch kan corona voor extra tijdsdruk zorgen. „Je merkt echt op alle vlakken tempoverlaging. Dat zie je bijvoorbeeld aan uitstel van isolatiewerk. Bij sommige bedrijven is dat werk gehalveerd”, zegt directeur Olof van der Gaag van de Nederlandse Vereniging Duurzame Energie (NVDE), die 6.000 bedrijven vertegenwoordigt. „Als mensen onzeker worden, gaan ze op zeker spelen. Alles wat niet noodzakelijk is, stellen ze even uit.”

Een vorige week gepubliceerde NVDE-enquête laat zien dat bijna de helft van de bedrijven verwacht dat corona een (zeer) groot negatief effect heeft op het behalen van de klimaatdoelstellingen. De huidige impasse kan worden goedgemaakt als het economisch herstel duurzaam wordt aangejaagd, zegt Van der Gaag. „Als je gaat stimuleren, combineer dat dan met verduurzaming. Bij de financiële crisis rond 2008 hebben we die kans laten schieten. Omdat wij hier het klimaatakkoord hebben, moet dat het groene antwoord op de economische kant van de coronacrisis worden.”

Het kabinet doet nu onderzoek naar een Green Recovery, als reactie op de crisis. Nog vóór de zomer, meldde minister Eric Wiebes (Economische Zaken, VVD) deze maand de Tweede Kamer, moet duidelijk zijn op welke manier „de herstelmaatregelen de vergroening van de economie kunnen bevorderen en andersom”.

Wiebes schrijft op zoek te zijn naar „een herstelstrategie die toeziet op zowel economisch herstel als de energietransitie”. Voor zijn onderzoek, dat losstaat van de vorige week genomen ‘Urgendamaatregelen’, heeft de minister alle sleutelfiguren bij het klimaatakkoord gevraagd hoe de economische schade is te herstellen met een extra impuls voor verduurzaming.

Lees ook: Crisis helpt bij voldoen aan Urgenda-vonnis

Warmtetransitie versnellen

Maarten van Poelgeest ziet herstel én snellere vergroening wel voor zich. Binnen het klimaatakkoord coördineert hij de verduurzaming van huizen, scholen en kantoren. In 2030 moeten 1,5 miljoen huizen van het aardgas af zijn. „De warmtetransitie van de gebouwde omgeving is heel arbeidsintensief. Ik kan me voorstellen dat je die transitie gaat versnellen als er een economische dip komt.” Die timing komt volgens hem goed uit. „Ook bij vorige crises zag je een paar jaar stagnatie in de nieuwbouw. Door de warmtetransitie kan je installatiebedrijven een alternatief bieden. En je moet die ombouw toch doen.”

Van een vertraging van het klimaatakkoord is volgens Van Poelgeest nog geen sprake. Beleidswerk heeft nu nog de overhand, zoveel wijken zijn niet echt aan de slag.

Pieter van Geel, de ‘landbouwman’ binnen het klimaatakkoord, constateert dat op dit moment weinig gebeurt. „Het is branden blussen, alles staat stil. Kijk naar de bloementeelt, kijk naar de tuinbouw met al z’n problemen door corona – wil je daar nu beleid gaan maken?”

Voor de iets langere termijn zijn de consequenties volgens de oud-bewindsman nauwelijks te overzien. „We hebben onlangs geprobeerd met voorzitter Ed Nijpels te bekijken wat de gevolgen van corona zijn. Zeg het maar. Ik weet het niet.”

Van Geel zag de klimaatdiscussie binnen de landbouw al eerder vertragen, door de stikstofproblemen. „Het negatieve sentiment rond de aanpak in de landbouwsector is niet aan de tafel van het klimaatakkoord voorbijgegaan”, zegt hij. „Tegelijkertijd zie je dat organisaties veel maatregelen willen uitvoeren omdat ze zelf het nut ervan zien. Neem bijvoorbeeld de grote belangstelling voor de uitkoop van varkens- en melkbedrijven. Het positieve is ook dat 80 procent van de stikstofmaatregelen tegelijk bijdraagt aan de CO2-reductie.”

Volgens gedeputeerde Fackeldey staat het denken over een green recovery nog maar aan het begin. „Natuurlijk is het goed om na te denken hoe je bij – een beetje beladen woord – de wederopbouw de verduurzaming meeneemt. Maar wat daar niet bij helpt, is dat je geen idee hebt hoelang deze crisis nog duurt.”