Reportage

Alcoholverbod tijdens lockdown zorgt voor stilte op Zuid-Afrikaanse IC’s

Covid-19 Het alcoholverbod tijdens Zuid-Afrika’s lockdown heeft het land veel veiliger gemaakt. Artsen vinden het bijna welletjes met de rust. „We worden per patiënt betaald .”

Op de intensive care van staatsziekenhuizen als Groote Schuur in Kaapstad of Chris Hani Baragwanath in Soweto waren zaterdagavonden spitsuur voor chirurgen. Filerijden voor ambulances met brancards vol zwaar gewonde automobilisten onder invloed. Steekwonden, schotwonden. Zo druk dat artsen hun patiënten met gekleurde stickers indeelden: rood voor urgent.

Maar sinds de landelijke lockdown zijn de IC’s in Zuid-Afrika stil. Uitgestorven. „We hebben sommige afdelingen moeten sluiten”, zegt een verpleegster die werkt op de afdeling van Groote Schuur. Ze wil niet met haar naam in de krant. „Alle drankwinkels zijn op last van de regering gesloten en sindsdien zien we nauwelijks nog patiënten. De ziekenhuizen zijn vrijgemaakt voor Covid-19. Maar we zien hooguit een of twee patiënten per dag.” Ze is honderd procent voor de lockdown en het alcoholverbod, zegt ze. „De gezondheid van het land staat nu voorop.”

Er is nu niks te doen. Van mij mogen ze die lockdown opheffen

Tammy Carter-Smith, verpleger op de intensive care

Chirurgen en verplegers in verschillende ziekenhuizen bevestigen dat het rustig is. „Te rustig zou ik bijna zeggen. De verpleegzalen zijn leeg”, zegt Tammy Carter-Smith, die op de intensive care werkt van het Chris Barnard-ziekenhuis in Kaapstad. Het coronavirus heeft in Zuid-Afrika vooralsnog relatief weinig slachtoffers gemaakt: 4.220 besmettingen en 79 doden.

Lees ook: Waardoor is het aantal besmettingen in Afrika zo laag?

„Onze aantallen zijn zo laag, dat we thuis zitten”, klaagt ze zelfs. Operaties die niks met corona te maken hebben worden niet uitgevoerd. „We worden alleen betaald per patiënt. Maar er is nu niks te doen. Van mij mogen ze die lockdown opheffen.”

Strenge lockdown

Zuid-Afrika heeft een van de strengste landelijke lockdowns ter wereld. Behalve een verbod op joggen, het uitlaten van de hond en sigaretten, deed president Cyril Ramaphosa ook alcohol in de ban. Hoewel hij de teugels na 1 mei wil laten vieren, blijft het verbod op alcohol bestaan.

In een land met een van de hoogste misdaadcijfers ter wereld zijn de gevolgen van de lockdown veelzeggend. Volgens cijfers van de minister van Politie werden in de afgelopen maand maar liefst 1.110 minder moorden gepleegd, een daling van 72 procent ten opzichte van vorig jaar. Tienduizend minder geweldsmisdrijven; 4.632 overvallen minder; 371 verkrachtingen minder.

De minister van Politie, Bheki Cele is zo enthousiast over die cijfers dat hij zelfs speelt met de gedachte om alcohol voorgoed uit Zuid-Afrika te verbannen. „We weten dat alcohol misdaad aanwakkert. De meeste moordzaken of gevallen van misbruik gebeuren op donderdagavond en in het weekend. Ik zou willen dat het verbod tot na de lockdown in stand kan blijven. We weten dat dit niet kan natuurlijk. Maar alcohol maakt ons leven niet makkelijker.”

Cele, berucht om zijn boude uitspraken, riep zijn agenten op om plekken waar illegaal alcohol worden genuttigd of geproduceerd „met de grond gelijk te maken”. Een man die in zijn voortuin bier zat te drinken werd door een agent doodgeslagen.

Meerdere agenten worden beschuldigd van moord op Zuid-Afrikanen die zich niet aan de strenge regels van de lockdown hielden.

Minder auto-ongelukken

Specialisten waarschuwen dat alcohol niet de enige reden is voor de lage misdaadcijfers. „Je ziet dat ook in landen zonder alcoholverbod het aantal moorden enorm is gekelderd”, zegt Neill Evans, anesthesist in Kaapstad. „Mensen zitten thuis; dus je hebt ook ineens een stuk minder moorden en minder auto-ongelukken. Daarin zit een les voor ons allemaal. Maar om daarom alcohol dan maar te verbieden is een stom idee. We hebben gezien waar de drooglegging in Amerika toe leidde.”

Een groep van negentien Zuid-Afrikaanse artsen heeft in een brandbrief de regering opgeroepen de lockdown te beëindigen. „We bewonderen uw aanpak van Covid-19”, schrijven ze aan president Cyril Ramaphosa. „Het heeft ons genoeg tijd gegeven om ons voor te bereiden op de voorspelde toeloop van patiënten. Maar de effecten van een harde of zelfs een ‘zachte’ lockdown zijn ontelbaar. Veel patiënten krijgen niet meer de zorg die ze nodig hebben.”

Zuid-Afrikanen zonder Covid-19 durven nu ook niet meer voor andere behandelingen naar het ziekenhuis te gaan. De lockdown heeft in townships geleid tot dagelijkse plunderingen van supermarkten en slijterijen. De beelden van dozen vol wijn en kratten vol bier die door dorstige Zuid-Afrikanen worden weggesleept, heeft de regering genoopt het leger in te zetten. 74.000 soldaten zijn gemobiliseerd om de rust in het land te bewaren.

Lees ook: Er is in de Zuid-Afrikaanse townships niet eens water en zeep

De wijnindustrie is bezorgd

Ook de wijnindustrie in de Kaap trok aan de bel over het exportverbod dat sinds de lockdown geldt. „De financiële impact zal ongetwijfeld te voelen zijn voor de 300.000 mensen die in de wijnindustrie werkzaam zijn”, zeggen de vertegenwoordigers van de wijnproducenten in hun brief. Twee wijnboerderijen rond Kaapstad werden half maart al gedwongen om te sluiten toen duidelijk werd dat een besmette Nederlandse toerist tijdens een wijntoer de boerderijen had bezocht.

Op sociale media worden al tips gedeeld voor het maken van bier uit ananas

De regering Ramaphosa kwam afgelopen donderdag terug op de beslissing om het verbod op transport van alcoholhoudende dranken op te heffen. De enige uitzondering is voor bedrijven die alcohol gebruiken om desinfecterende schoonmaakmiddelen te produceren.

Nu het alcoholverbod stand houdt, zijn Zuid-Afrikanen aangewezen op hun eigen inventiviteit. Op sociale media worden al tips gedeeld voor het maken van bier uit ananas. Op het platteland van KwaZulu Natal en de Oostkaap werd ‘umqombothi’ altijd al met de hand gemaakt; bier gemaakt van maïs, mout, gist, sorghum en water. Rijk aan vitamine B. Smaakt het best met zoveel mogelijk vrienden rond de pot.