Reportage

Na euforie van de schaliehausse kwam de coronacrash

Olie in de VS De oliesector in de Verenigde Staten maakte de afgelopen jaren een onstuimige groei door. Aan het feestje komt een abrupt einde door de ingestorte olieprijs. „Er heerst een gevoel van verbazing.”

Olieprijs daalt tot ver onder de nul dollar
Olieprijs daalt tot ver onder de nul dollar

Al meer dan veertig jaar werkt olieman John Bozeman in de energiesector van de Amerikaanse staat Texas. Als kleine producent van olie en aardgas in het noorden van de staat heeft hij „meerdere enorme pieken en dalen” meegemaakt, waaronder een grote crash in de jaren tachtig. Maar een schok als de huidige, die de afgelopen week heeft geleid tot bodemprijzen voor ruwe olie, heeft hij nooit eerder gezien.

„Dit is de ergste”, zegt hij telefonisch vanuit de plaats Perryton. Als gevolg van een slepende prijsoorlog op de wereldmarkt en de plotselinge instorting van de vraag door het coronavirus, is de prijs van een vat West Texas Intermediate (WTI) gedaald tot ruim onder de 20 dollar – ver beneden het niveau van 35 dollar per vat dat hij nodig heeft om quitte te spelen. Contracten voor levering van olie in mei (zogeheten futures) bereikten begin deze week wegens overvloedig aanbod zelfs negatieve prijzen – een uniek fenomeen.

„Er heerst een gevoel van verbazing” in de sector, zegt de 66-jarige ondernemer, die met zijn bedrijf JCB Companies oude bronnen overneemt van grotere producenten. „We zijn in staat om periodes van lage prijzen te doorstaan, maar als het catastrofaal laag wordt, kunnen we geen olie verkopen. Het is een bijzonder moeilijke tijd.”

Bozeman, die ongeveer 240 bronnen exploiteert, heeft er de afgelopen weken ongeveer dertig afgesloten, zegt hij. Andere bronnen volgen – zeker als ze onderhoud nodig hebben, want daar is geen geld voor. Kasstromen zijn opgedroogd, en hij kan zijn tien personeelsleden alleen betalen met subsidie uit het grote economische steunplan van de Amerikaanse overheid. „Als de omstandigheden niet veranderen en er geen uitzicht komt op herstel, verwacht ik dat we binnen dertig tot zestig dagen volledig tot stilstand komen.”

Bozeman is niet de enige die zijn productie met spoed inkrimpt. Veel producenten in Texas en daarbuiten draaien de oliekraan gedeeltelijk dicht om overaanbod terug te dringen. In de belangrijkste oliegebieden van Texas, Permian Basin en Eagle Ford Shale, schroeven grote en kleine producenten hun productie terug. Offshore oliewinning in de Golf van Mexico wordt eveneens beperkt. Buiten Texas is ook de hausse bij de schalievelden van North Dakota omgeslagen in een neergang. Hetzelfde geldt voor teerzandolie uit Canada, de belangrijkste buitenlandse leverancier van olie aan de Verenigde Staten.

„De productie krimpt snel”, zegt Karr Ingham, vicepresident van de Texas Alliance of Energy Producers, een brancheorganisatie van zo’n 2.600 energiebedrijven in Texas. „We zien dat bedrijven proberen de huidige omstandigheden door te komen zonder van de weg te raken. Dat betekent helaas dat veel mensen hun banen verliezen. Het is een bloedbad, vrees ik.”

Probleem is dat inperking van productie veel trager gaat dan de instorting van de vraag naar olie. Als gevolg van de coronacrisis, die heeft geleid tot een drastische terugloop van vlieg- en autoverkeer en andere economische activiteit, is de wereldwijde vraag naar olie in korte tijd gekelderd van zo’n 100 miljoen vaten per dag tot naar schatting 70 miljoen vaten. „Het is niet mogelijk om productie zo snel te laten dalen”, zegt Ingham. „Het is een recept voor een prijsval, en dat is precies wat we hebben gezien.”

Onstuimige groei

De schok heeft verstrekkende gevolgen voor de Amerikaanse oliesector, die de afgelopen tien jaar juist is gekenmerkt door onstuimige groei. Als gevolg van de fracking-revolutie is de productie in de Verenigde Staten sinds 2010 opgelopen van minder dan vijf miljoen vaten per dag tot meer dan 13 miljoen vaten. In Texas, als belangrijkste oliestaat goed voor zo’n 42 procent van de Amerikaanse productie, is de winning vervijfvoudigd tot ongeveer 5,4 miljoen vaten per dag. De VS zijn inmiddels de grootste energieproducent ter wereld en kunnen grotendeels voorzien in hun eigen behoefte.

Nu dient zich de keerzijde aan van die hoogconjunctuur: een diepe val na de steile klim. Veel bedrijven hebben hun groei gefinancierd met schulden. Een golf van faillissementen dreigt als de situatie niet spoedig herstelt. Rystad Energy raamt dat 140 producenten dit jaar failliet kunnen gaan als de prijs onder de 20 dollar per vat blijft. Volgend jaar zouden nog eens 400 bedrijven kunnen bezwijken.

„De situatie heeft zeker geleid tot een vertraging van fracking”, zegt Mickey Turner, manager van Bulldog Services, een toeleverancier voor de winning van schalie-olie uit Williston, North Dakota. Het bedrijf van zo’n 25 werknemers levert boorapparatuur en ventielen aan producenten in de sector en verzorgt ook onderhoud en reparaties. Een aantal van die bedrijven legt de productie echter zo goed als stil, kreeg Turner deze week te horen, „voor de komende zestig tot negentig dagen, vanwege de huidige olieprijs”.

De realiteit van de prijzen is beangstigend

Mickey Turner manager

Turner, die opgroeide in een familie van olie-arbeiders in het zuiden van de VS, had „een plaats op de eerste rij” bij de schaliehausse van de afgelopen tien jaar, vertelt hij. Hij houdt de moed erin nu het tegenzit, leunend op zijn geloof en zijn vertrouwen in de ondernemersgeest van de VS. „Mensen moeten weer aan het werk”, zegt hij, zodat de vraag naar olie weer oploopt. Maar zelfs dan zal het nog even duren voordat olieproducenten weer volop aan het werk gaan, denkt hij. „De realiteit van de prijzen is beangstigend.”

Tienduizenden werknemers raken ondertussen hun banen in de sector kwijt. Hoeveel is nog niet duidelijk, omdat de crisis pas vorige maand in alle hevigheid begon. Maar volgens Rystad kan het aantal ontslagen in de sector dit jaar oplopen tot 240.000. Jeremy Davis werkte voor Advanced BioCatalytics, een chemische dienstverlener voor de schaliesector in Texas, maar staat nu op straat. „Klussen waar we voor onze klanten aan zouden gaan werken werden uitgesteld, zonder nieuwe datum wanneer het werk zou beginnen”, zegt hij telefonisch vanuit Palestine, Texas. „Door de olieprijs was er paniek, iedereen was aan het korten, ploegen werden naar huis gestuurd. Er is een hoop onzekerheid.”

Davis, die zestien jaar ervaring heeft in de oliesector, verwacht niet dat hij binnen zes tot twaalf maanden weer aan het werk kan. „Het gaat minstens zo lang duren voordat bedrijven weer mensen gaan aannemen, dat gebeurt nu helemaal niet.” Volgens hem is er sprake van „wanhoop”. Exploratie- en productiebedrijven zijn volgens hem veelal bang. „Sommigen van hen zijn niet in de beste financiële vorm. Olie en aardgas zijn zo goedkoop, wat valt er te boren? Niemand heeft ooit een negatieve olieprijs meegemaakt.”

Lees ook het vragenstuk over: Waarom de olieprijs geen bodem lijkt te kennen

Rol van de overheid

Sommige spelers in de sector dringen aan op overheidsmaatregelen om de neergang in goede banen te leiden. De VS zouden zich volgens hen, evenals Saoedi-Arabië en Rusland, moeten binden aan gedwongen productiebeperkingen. De OPEC-landen en Rusland, die samen bekendstaan als OPEC+, hebben een productiebeperking afgesproken van bijna 10 miljoen vaten per dag. De Amerikaanse president Trump heeft die maatregel verwelkomd, en het streven is om nog eens 10 miljoen vaten te korten bij producenten buiten OPEC+.

Maar een gecentraliseerde aanpak van productiebeperking is in de VS lastiger dan in OPEC-landen. De federale overheid heeft er geen mechanisme voor. In Texas zijn toezichthouders het deze week niet eens geworden over een voorstel voor een gedwongen beperking van twintig procent, ofwel ongeveer 1 miljoen vaten per dag. Die beperking zou verdeeld worden over alle producenten.

„Er is geen twijfel dat we dat niveau aan productiebeperkingen in Texas halen”, zegt Ingham. „Maar dat is het resultaat van marktwerking, niet van een regeringsbesluit. We zijn enorm trots op de groei die we de afgelopen tien jaar hebben bereikt, allemaal op basis van ondernemerschap, zonder overheidsbemoeienis. Dat het nu moeilijker gaat, is geen reden om marktprincipes overboord te zetten.”

Bozeman vindt dat regulering juist zou kunnen helpen om de excessen van de markt te verzachten. Volgens hem kan een gelijkmatige productievermindering voor alle producenten op korte termijn worden geregeld. „Toezichthouders zouden hun werk moeten doen, om ervoor te zorgen dat de problemen niet zo extreem zijn”, zegt de doorgewinterde producent. Hij overweegt zijn eigen voedsel te gaan verbouwen, vertelt hij. „Voortaan moeten we op een redelijke manier gaan produceren.”