Opinie

Fouten toegeven – dat doet Mark Rutte liever niet

Zihni Özdil

Deze week schoot premier Rutte uit zijn slof toen SP-leider Lilian Marijnissen tijdens het wekelijkse corona-debat zei: „Ik heb het idee dat je in deze tijd beter een smartphone kunt zijn op zoek naar een app, dan een zorgverlener op zoek naar een mondkapje.” Rutte zei meteen, zichtbaar geïrriteerd: „U gaat een grens over!”

Dat alleen al is historisch. Ik kan me niet herinneren dat Rutte ooit eerder zijn decorum zo losliet en zijn ergernis uitte vanuit ‘vak K’. Marijnissens dupliek: „De minister-president wordt boos. Maar ik vind dat we elke dag een grens over gaan door van zorgverleners te vragen zonder beschermende middelen hun werk te doen.”

Deze woordenwisseling liet veel zien over de wankele corona-aanpak van Nederland. Ten eerste toonde ze de enige zwakke plek van onze premier. Altijd blijft hij goedlachs en zelfverzekerd, zelfs tijdens zware, voor zijn kabinet gevaarlijke debatten over de afschaffing van de dividendbelasting of de luchtmachtaanval op een IS-bommenfabriek in Hawija, waarbij zeventig burgers werden gedood. Want Rutte heeft altijd de regie.

Maar tijdens deze coronapandemie is hij de regie duidelijk kwijt. En zijn kabinet is daar gevoelig voor, zoals ook te lezen viel in een reconstructie in deze krant (,Het kabinet wilde wc-papier en pasta rantsoeneren, 22/4).

Later in het debat, toen Marijnissen en Rutte het akkefietje bijlegden, legde Rutte het zelf uit: de opmerking was hem in het verkeerde keelgat geschoten omdat hij haar opvatte alsof zijn kabinet vooral met apps bezig was in plaats van met mondkapjes.

Marijnissens kritische, maar op zichzelf beschaafde zin raakte Rutte daarom op de enige plek waar het hem echt pijn doet: de suggestie dat hij ergens geen regie over heeft. En al helemaal niet op een dossier dat gaat over duizenden mensenlevens, die hij oprecht wil redden.

Ten tweede toonde de woordenwisseling de fouten die het kabinet, en ook het RIVM, hebben gemaakt sinds het op 12 januari duidelijk werd wat voor gevaarlijke pandemie er op de loer lag en ligt. Toen waarschuwden de Chinezen de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), deelden ze de dna-sequentie van het virus en riepen ze de wereld op alvast testkits te ontwikkelen.

Thijs Broer reconstrueert in Vrij Nederland hoe CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt op 3 februari en PVV-Kamerlid Chris Jansen al op 7 februari aandrongen op maatregelen van het kabinet, maar nul op het rekest kregen. Sterker nog: op 24 februari suggereerde RIVM-baas Jaap van Dissel in Nieuwsuur nog steeds dat het zo’n vaart niet zou lopen in Nederland.

Kortom, het kabinet en het RIVM hebben het coronavirus zwaar onderschat en waren niet voorbereid. Maar ze willen dat niet toegeven, laat staan uitleggen. Een enorm contrast met de Franse president Macron, die onlangs uitlegde dat zijn „regering uiteraard onvoldoende was voorbereid”. Macron: „Laten we eerlijk zijn, die periode onthulde (onze) gebreken en tekortkomingen.”

Tot slot: Lilian Marijnissen gaf als volksvertegenwoordiger door wat leeft onder verpleegkundigen. De sneer van Rutte richting Marijnissen laat zijn zwakke plek zien, maar past tegelijkertijd ook in de algemene modus operandi van zijn kabinet. Transparantie, fouten toegeven en openlijk voortschrijdend inzicht tonen zijn er het grootste taboe. Liever gebruikt hij gelegenheidsargumenten of varianten op „daar heb ik geen herinnering aan”. Op het coronadossier is het de drogreden dat je „de brandweer niet moet lastig vallen tijdens het blussen” (dixit minister De Jonge van Volksgezondheid).

Columnist Pieter Klein wees er deze week bij RTL Nieuws op dat de journalisten zelfs te horen krijgen dat de Wet op de openbaarheid van bestuur (Wob) is opgeschort. (Leven we in een onbeheersbare en acute noodsituatie? 21/4).

Ik wil niet te veel als Mark Rutte klinken, maar de manier waarop Rutte, zijn kabinet en het RIVM de democratie zo schaamteloos naast zich neerleggen zou je ook kunnen kwalificeren als een grens over gaan.

Zihni Özdil is historicus.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.