Opinie

Als, als, als zo'n app veilig is, dan doe ik het

De Rechtsstaat

‘Ministerie kleunt mis met appathon’, zo sabelde de krant maandag de tweedaagse ontwikkelsessie neer die het ministerie van Volksgezondheid dat weekend organiseerde. Het was live te volgen via YouTube. Ik was niet alleen geboeid maar ook onder de indruk. Sterker, ik raakte niet alleen gerust gesteld, maar zelfs licht optimistisch. Als dit toch eens veilig en verantwoord zou kunnen, dan zou ik misschien, heel misschien, bereid zijn om zo’n app te installeren. En al helemaal als ik dan eerder weer naar buiten zou mogen.

Ook bij mij is het hemd nader dan de rok en dat terwijl ik toch tot de stam der privacy- en noodrechtwaarschuwers behoor. Ook in crisistijden maar liever niet stunten met grondrechten. In een brief van zestig academici uit de wereld van IT, recht, ethiek en sociale wetenschap werd deftig voor ‘technosolutionisme’ gewaarschuwd. Vooruitgang, maar dan voor zorgelijke calvinisten. Die ‘track and trace’ apps signaleren en onthouden in wiens buurt je komt, wanneer en hoe lang. Mocht je besmet raken met corona, dan waarschuwt de GGD daarna die contacten met een druk op de knop, waarvoor je dan toestemming moet geven. Het voelt een beetje als de fiscus die je jaarlijkse aangifte al heeft ingevuld met wat er toch al bekend is en alleen nog om je handtekening vraagt.

Maar wie bij de GGD mag er dan op die knop drukken, mogen de AIVD, FIOD of het OM er straks ook bij, waar komen die data nog meer terecht dan op m’n telefoon, hoe lang worden ze bewaard, valt dit terug te draaien, hoe veilig en anoniem is dit eigenlijk etc.? En houdt dit allemaal ook vanzelf weer op, als de pandemie is beteugeld? Is wel luid en duidelijk afgesproken dat dit dus alléén om dit ene virus gaat? Morgen blijkt zo’n app immers ook ideaal voor pak ’m beet, fraudebestrijding, contact- en locatieverboden, verkeershandhaving of het desgewenst organiseren van je eigen alibi. Function creep, het zal niet de eerste keer zijn. Track and trace, een geweldige oplossing, automatisch op zoek naar nieuwe problemen die je alleen nog maar hoeft op te merken.

En wat als dat nu allemaal eens wèl geregeld kan worden? Zou het dan niet toch een oplossing zijn. Of ben ik dan een verderfelijke technosolutionist? Eerlijk gezegd vond ik dat die appathon door vrij verstandige mensen werd bevolkt. Het kabinet lijkt vast van plan dergelijke apps, net als in Singapore, Tsjechië en Oostenrijk, maar dan streng ingekaderd, een rol te geven in de exitstrategie. Noodgedwongen ook, omdat de GGD nooit tot honderdduizenden contactonderzoeken in staat is.

Lees ook: GGD is aan zet maar die twijfelt ook

Tot vorige week werd niet uitgesloten dat zo’n app verplicht zou worden, mocht het publiek er niet ‘vrijwillig’ massaal voor kiezen. Slikken dus, of het wordt door je strot geduwd. Een contactapp-plicht betekent dat iedereen, ook zonder smartphone mee moet kunnen doen. Er moet dus razendsnel een ‘stand alone’ alternatief bij komen. Zó gedigitaliseerd is Nederland immers ook niet, met bijna een half miljoen Nederlanders zónder internet. Dat wordt dus voor velen een aparte coronasnuffelaar aan de sleutelbos.

De appathon maakte duidelijk dat geen van de prototypes nog deugt. En dat burgers alleen meedoen als ze het ook net zo goed mogen weigeren – het kabinet slikte iedere hint naar een app-plicht snel weer in. Dat maakte van de appathon nog meer een voorjaarsfestival van techneuten, burgers en beleidsmakers. Ik heb de rijksoverheid nooit eerder op zo’n creatieve, bottom-up manier zien proberen een acuut probleem snel in de vingers te krijgen. En nog online ook: een mix van een openbare aanbesteding, ontwerpsessie annex kruisverhoor door iets wat de ‘developerscommunity’ heet, die grootschalig in mochten bellen . Daardoor begreep ik de dilemma's veel beter en hoe moeilijk het is om iets écht anoniem te maken. De deelnemers liepen uiteen van gelikte IT-bedrijven tot voormalige hackers of academische idealisten. Mij beving een licht ‘Open het dorp’ gevoel – hoe krijgen we Nederland weer de straat op. En als dat veilig kan, zonder dat we de ultieme surveillancestaat optuigen, - als, als, als – dan neem ik zo’n app.

Folkert Jensma is juridisch commentator. Twitter: @folkertjensma

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.