Opinie

Wittejassensamenleving

Christiaan Weijts

Grappig detail uit een interne nota van het ministerie van Onderwijs: om ouders en leraren gerust te stellen moest er ‘een witte jas’ naast Mark Rutte staan. Dat metoniem hanteert de overheid kennelijk voor medische experts. Als het aan die witte jassen had gelegen waren de scholen helemaal niet dichtgegaan. Maar er kwam protest van ouders en docenten. „En dan ben ik een democraat”, zegt Rutte steeds.

Best een aparte opvatting over democratie die onze premier erop nahoudt. Goed, het werd al een beetje het nieuwe normaal om beleid ongedaan te krijgen door op te rukken met zware trekkers, maar toch. Blijven de scholen straks alsnog dicht als het protest maar oplaait? Mogen musea en restaurants open als ook zij overgaan tot muiterij? Welnee. Ruttes knieval had niets met democratie te maken, maar alles met het feit dat de medische experts er zelf nog niet uit waren.

Onze democratie is buiten werking getreden op 12 maart. Sindsdien is het landsbestuur in handen van de witte jassen. De facto leven we in een aesculapocratie.

Dat was vast nodig, maar voor hoelang? De komende weken gaat bepaald worden hoe onze samenleving er de komende jaren uit zal zien. Welke bedrijven en sectoren laten we failliet gaan, hoeveel privacy offeren we op, hoeveel gezondheidsrisico’s accepteren we?

Zetten we het huidige crisisbeleid voort dan krijgen we een wittejassensamenleving met het redden van mensenlevens als enige, niet-onderhandelbare oogmerk. Uit meerdere hoeken klinkt daarom de roep om een ‘Impact Management Team’, van gedragswetenschappers, psychologen en economen.

Krijtstrepen en ribfluweel naast al dat wit.

Zou het werken? Dat de basisscholen met halve bezetting opengaan is een compromis van de Outbreak Managers, die onderling al te sterk verdeeld waren. Moeten die straks met de Impact Managers de compromissen smeden in al die duivelse dilemma’s?

Intussen is er in de samenleving een geheel nieuwe kloof ontstaan, die zich niets aantrekt van de oude breukvlakken die zo overzichtelijk waren. Pro-Zwarte Pieten waren tegen het klimaat, vegetariërs hielden van vluchtelingen.

De nieuwe kloof loopt tussen zzp versus loondienst, gezond versus ongezond, met versus zonder jonge kinderen… En zelfs dan is het verre van voorspelbaar. Je moet weer ouderwets aftasten ‘waar iemand staat’ als het gaat om op bezoek komen, buitenspelen, wel of geen mondkapjes, versoepeling of lockdown.

Dat is te groot om aan technocraten over te laten. Van alle heropeningen zou die van de democratie op de eerste plaats moeten komen, juist om te voorkomen dat burgers alleen nog via protest invloed hebben.

Zonder democratische inspraak nemen de jassen de onrust niet weg, of ze nu wit zijn of ribfluweel.

Christiaan Weijts schrijft op deze plek iedere vrijdag een column.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.