Voor het eerst in de geschiedenis is voetballen in de eredivisie verboden

Einde seizoen 2019-2020 Het eredivisieseizoen zit erop. Een kwart van de wedstrijden zal nooit meer gespeeld worden. Een unicum in de voetbalgeschiedenis.

De ‘Watersnoodinterland’ tussen Frankrijk en Nederland, op 12 maart 1953 in Parijs.
De ‘Watersnoodinterland’ tussen Frankrijk en Nederland, op 12 maart 1953 in Parijs. Foto ANP

Wat er door zijn hoofd ging is honderd jaar later niet meer te achterhalen, maar echt begripvol leek hij niet te zijn, de secretaris van de Nederlandse voetbalbond die clubs in 1918 antwoordde dat de Spaanse griep geen reden was om wedstrijden uit te stellen. Teams mochten dan gehalveerd zijn, voetballen zouden ze.

Waarschijnlijk wist de bestuurder niet beter. Aan zijn mahoniehouten bureau dicteerde hij vermoedelijk rechtstreeks uit het onverbiddelijke bondsreglement, op veilige afstand van de zieken, verstoken van de dagelijkse nieuwsupdates en alarmerende ziekenhuisbeelden die zijn opvolgers in de huidige coronacrisis wel tot hun beschikking hebben, zodat zij het niet waagden zich te verzetten tegen het onvermijdelijke en historische besluit dat al weken aanstaande was: de staking van de eredivisie.

De (voorgenomen) staking is een unicum. Sinds Concordia uit Rotterdam in 1889 de eerste landstitel veroverde, is het slechts twee keer voorgekomen dat de hoogste voetbalcompetitie van Nederland niet werd afgemaakt. De eerste keer in 1944, de andere in 1954. In beide jaargangen was de competitie niet zo vergevorderd als de huidige, waarvan driekwart van de wedstrijden is gespeeld.

Het seizoen 1944-1945 duurde slechts één ronde. Of de competitie daarmee goed en wel was begonnen, valt te betwisten, schreef sporthistoricus Jurryt van de Vooren over deze door oorlog geteisterde jaargang. Terwijl dagblad De Tijd er op 1 september 1944 nog zin in had („De voetbal rolt weer lustig”), werden alle voetbalwedstrijden na het eerste speelweekend verboden vanwege de aantocht van de geallieerden, wier tanks oprukten rond de Belgische grens.

Avondklok

Met het openbare leven kwam ook het voetbal tot stilstand. De avondklok werd ingevoerd, bruggen vernield en er volgde een spoorwegstaking die voedseltransporten belemmerde en indirect de Hongerwinter inleidde. Alleen in het bevrijde zuiden werd er na september 1944 nog gevoetbald. In eerdere oorlogsjaren werd er nog door alle clubs om de landstitel gestreden. ADO won er twee tussen 1941 en 1943; de enige twee in de clubhistorie.

Besmette titels? Het is makkelijk om die kampioenschappen te negeren. Er waren immers ook een hoop spelers die niet meer op het veld konden staan. Toch bood voetbal juist toen afleiding voor wie zich een bezoek aan het stadion kon veroorloven. Voorjaar 1944 verdrongen mensen zich voor de 30.000 kaartjes voor het kampioensduel tussen De Volewijckers en Heerenveen. Ondanks de roep om boycots van verzetskranten verdubbelde het wedstrijdbezoek. Ook al heerste de bezetter, er werd tenminste nog gevoetbald.

Lees ook dit artikel over de gevolgen van het afgebroken voetbalseizoen

In feite is voetbal al 111 jaar entertainment. Wat voor rampspoed zich ook voordeed, zelden is de maatschappij zodanig ontwricht geweest dat de bondsbestuurders de hoogste competitie ervoor moesten opgeven. Onheil trof individuen, minderheden of lokale gemeenschappen. Nooit alle Nederlanders tegelijk.

Het jaar van de Watersnoodramp? De eerste landstitel van FC Eindhoven. De strenge winter van 1963? Tachtig dagen pauze. De oliecrisis van 1973? Weken geen amateurvoetbal. Wél eredivisie, zij het met minder supporters gezien de brandstofrantsoenen die er indertijd werden uitgevaardigd.

Decreet van Rutte

Na 1944 is de competitie nog een tweede keer gestaakt. Maar dat besluit was van een andere orde dan het decreet waarmee premier Rutte de eredivisie deze week tot stilstand bracht. Aanleiding toen was de Watersnoodwedstrijd in maart 1953, de door Nederland gewonnen interland in Frankrijk om geld op te halen voor de slachtoffers in Zeeland.

Destijds was het Nederlandse voetbal een bastion van amateurs. Profs speelden in het buitenland, ongewenst als ze hier waren omdat voetbal volgens de normen van toen geen betaalde bezigheid diende te zijn. Maar de mix van profs en amateurs die in Frankrijk aantrad, en won, maakte de geesten rijp voor betaald voetbal. Het niveau zou er hoger van worden, was het idee. Enkele zakenlui creëerden daarop een profdivisie. Aanvankelijk tot ongenoegen van de amateurs, maar eind 1954 werden de hoogste divisies alsnog samengevoegd met het kleine clubje profclubs, en betaald voetbal deed zijn intrede in Nederland, met Willem II als eerste kampioen.

Sindsdien is er altijd een club op sportieve gronden tot kampioen gekroond. Gek genoeg zal dat deze zomer niet zo zijn. Voor het eerst sinds de oprichting van de eredivisie in 1956 is voetballen verboden. Vanwege een virus, een obstakel dat bondsbestuurders in 1918 nog negeerden. Alsof het niet bestond.

Correctie (24 april 2019): in een eerdere versie stond dat Ajax tijdens de oliecrisis op kampioenskoers bleef. Dat is onjuist, Feyenoord won in het seizoen 1973-’74 de landstitel.