Reportage

Saaie ramadan zonder moskee en café

Egypte Corona bederft ook de traditionele vastenmaand voor moslims, die deze donderdag begint. „Het is minder spiritueel dan anders.”

Egyptische jongeren versieren de straten van Caïro ter voorbereiding op de ramadan.Foto Khaled Desouki/AFP
Egyptische jongeren versieren de straten van Caïro ter voorbereiding op de ramadan.Foto Khaled Desouki/AFP

„Het wordt een saaie ramadan”, zegt Mostafa Abdallah El Shenawy (43). Hij werkt als conciërge in Caïro en reist tijdens de ramadan vaak op en neer naar Beni Mazar, zo’n tweehonderd kilometer ten zuiden van de Egyptische hoofdstad, waar zijn vrouw en kinderen wonen. Net als veel anderen gaat hij tijdens de ramadan traditiegetrouw ’s avonds naar de moskee, waarna hij de hele nacht in een koffiehuis zit waar hij waterpijp rookt en backgammon speelt. Overdag blijft hij binnen om te vasten en slapen. Ja, ramadan gaat om bezinning. Maar in Egypte is het ook een sociale maand. Vanwege het coronavirus zal de heilige maand dit jaar niet hetzelfde zijn.

Om de verspreiding van het coronavirus tegen te gaan, geldt in Egypte sinds 25 maart een avondklok. Tussen 8 uur ’s avonds en 6 uur ’s ochtends moet iedereen binnen blijven, anders riskeer je een boete en mogelijk detentie. De scholen zijn dicht, net als de restaurants en koffiehuizen. Thuisblijven en afstand houden van elkaar wordt geadviseerd, hoewel dat lastig blijkt in het meest overbevolkte land van het Midden-Oosten en Noord-Afrika.

Op straat in Caïro is het onmogelijk om overal 1,5 meter afstand te houden. Af en toe zie je mensen lopen met mondkapjes of handschoenen, maar het overgrote deel doet alsof het coronavirus niet bestaat. Ze zitten met zijn vieren op een scooter, staan op een kluitje bij elkaar te wachten op de bus, of staan in een drukke metrowagon. Thuisblijven of een eigen auto gebruiken is voor veel mensen een luxe die ze zich niet kunnen veroorloven.

De familiebezoeken zijn voor El Shenawy het leukste aan de ramadan. „Maar nu ben ik zelfs bang om mijn vrouw een kus te geven. Corona is de duivel.” Hij vertelt hoe de sfeer in aanloop naar ramadan meestal spiritueler is. Maar dit jaar merkt hij daar niks van. „Ik heb helemaal niet het gevoel dat het bijna ramadan is.”

Een van de meest ingrijpende maatregelen van de Egyptische staat is het besluit tijdens ramadan de moskeeën gesloten te houden. Moamen Ahmed (32), projectmanager bij een fintech start-up, gaat tijdens de ramadan elke dag een paar uur lang naar de moskee en probeert de hele Koran drie of vier keer te lezen. ’s Avonds woont hij het extra avondgebed bij. Dat is voor veel gelovigen belangrijk omdat het hen dichter bij Allah brengt. „Ik zou heel graag naar de moskee gaan tijdens ramadan”, zegt hij. „Wanneer je in een groep bidt, word je extra beloond. Maar dit jaar zal ik waarschijnlijk thuisblijven en met mijn familie bidden.”

De afgelopen dagen werd op sociale media opgeroepen om in plaats van in de moskee het avondgebed massaal uit te voeren op de vele platte daken die de stad telt. Afgelopen zondag waarschuwde het Egyptische Dar al-Ifta, een religieus instituut dat fatwa’s uitspreekt, daartegen omdat het levens in gevaar zou brengen.

Het breken van de vasten wordt vaak in gezelschap gedaan. Een typisch verschijnsel tijdens ramadan zijn gezamenlijke eettafels in de straten. Die zijn dit jaar verboden.

De tafels worden georganiseerd door liefdadigheidsorganisaties of lokale ondernemers. Arme mensen kunnen daarbij aanschuiven voor een gratis maaltijd. Vooral voor hen zal deze maand extra moeilijk worden door het coronavirus. Maar ook een gemiddeld gezin zal in deze tijd moeite hebben met de voorbereiding van het eten omdat overdag veel winkels dicht zijn en ’s avonds een avondklok geldt.

Acteurs knuffelen

Wanneer de verveling toeslaat, bieden de populaire, speciaal voor de ramadan gemaakte tv-series uitkomst. Cliffhangers, bekende acteurs als Adel Emam en dramatische plots over verraad, schandalen of eerwraak zijn het gesprek van de dag.

Dit jaar biedt de tv een ontsnapping aan de realiteit. Het coronavirus komt namelijk niet aan bod in de series, vertelt een acteur die in twee series speelt. Hij heeft kritiek op de preventieve maatregelen die op de set genegeerd worden en wil daarom niet met zijn naam in de krant. „Er zijn handschoenen en mondkapjes, maar die worden amper gebruikt. Ik probeer wel voorzorgsmaatregelen te treffen, maar dat is nutteloos wanneer ik een andere acteur moet knuffelen. Het was voor mij een lastige beslissing om dit jaar te werken. Ik hoopte dat ze alle productie zouden stilleggen. Maar blijkbaar is het welzijn van de industrie belangrijker dan het welzijn van de werknemers.”