Reportage

‘In deze tijd is er meer ruimte voor dankbaarheid’

Ramadan Hoe wordt tijdens de coronacrisis de ramadan gevierd? Het is vooral thuisblijven met de kinderen. „Mensen willen die tijd goed besteden om hen de islam mee te geven. Spelenderwijs.”

Ömer (3), Hamza (5), Asiya (3), Seyma (30) en Halil (31) (vlnr), zullen vooral thuis moeten zitten tijdens de ramadan. Op bezoek bij familie wordt lastig.
Ömer (3), Hamza (5), Asiya (3), Seyma (30) en Halil (31) (vlnr), zullen vooral thuis moeten zitten tijdens de ramadan. Op bezoek bij familie wordt lastig. Foto’s Folkert Koelewijn

De oproep tot gebed klinkt vanuit de gang. Althans, een poging daartoe. En alleen de eerste regels. Meer kent Aya (6 jaar) uit Rotterdam niet. „Oh, ik ga even naar de moskee”, zegt ze, en ze rent naar de andere kamer. Daar heeft ze zojuist een moskee van karton in elkaar gezet met haar zusje Nida (4) en haar tante. Ze stapt naar binnen en neemt de gebedshouding aan, terwijl ze zichzelf bekijkt in de spiegel ernaast. Ze vouwt haar armen op haar borst: „Allahu akbar.”

Wow, zegt haar zusje vol bewondering over het bouwwerk. „Het lijkt wel op Mekka.”

Ssst... maant Aya haar tot stilte. „Ik kan me niet concentreren.”

Al zes weken kunnen kinderen in de basisschoolleeftijd niet naar school en zijn ze aangewezen op thuisonderwijs. Een deel van hen ging vóór corona daarnaast ook nog elke zondag naar school voor islamonderwijs. En ook dat is volledig stilgevallen. Ouders voelen zich verplicht dat dan maar zelf op te pakken. Alleen, dat blijkt moeilijk.

„Het is niet makkelijk om je eigen kind les te geven”, zegt Abdelali Benziane. Hij is binnen stichting Abou Rakrak verantwoordelijk voor de weekendschool. De stichting geeft ruim vierhonderd leerlingen les, verdeeld over twintig klassen. Al veertien jaar sturen ouders er hun kinderen naartoe om Arabisch en over de Koran te leren: „Zodat ze de islam op een goede manier meekrijgen.”

Het probleem, legt Benziane uit, is dat de meeste ouders helemaal geen Arabisch spreken en het schrift niet kunnen lezen. „Vaak geven ze aan dat ze moeite hebben de kennis die ze hebben over te dragen”. Bovendien hebben werkende ouders er „nauwelijks tijd voor”.

Voor deze ouders is de weekendschool een uitkomst.

Ramadan in de meivakantie

Aan tijd is nu geen gebrek. Tegelijk met de meivakantie begint ook de ramadan. De heiligste van de islamitische maanmaanden begint vrijdag en dat betekent van zonsopgang tot zonsondergang geen eten, drinken of seks. Omdat de ramadan dit jaar in het voorjaar valt, zijn de dagen nogal lang. Met de komst van de ramadan is het voor moslims nog belangrijker dan anders om hun kinderen de geloofsbeginselen bij te brengen. En die schrijven voor dat de vastenmaand niet alleen draait om onthouding, maar ook om spirituele groei en geloofsverdieping.

Weekendje leren vasten

Dit jaar was ramadan sowieso al anders, zegt Salima el Kebir-Moussa uit Capelle aan den IJssel, vanwege die meivakantie. Ze vindt het belangrijk om haar twee zoons van tien en zeven mee te nemen in de ramadansfeer en daar zou dus sowieso al meer tijd voor zijn. Onder normale omstandigheden zou dat beperkt blijven tot de weekenden.

Vorig jaar hebben allebei de jongens al een dagje gevast in het weekend. Nu ze geen school hebben kan dat nog makkelijker. Ze willen dat graag. El Kebir-Moussa: „Ik herken dat van mezelf, toen ik klein was. Je wilt er zo graag bij horen.”

Om van de ramadan iets leuks te maken heeft ze iets bedacht: „De jongens mogen af en toe een schoen zetten in de avond, een belgha om precies te zijn, dat is zo’n Marokkaanse slof met een punt. Dan kunnen ze zich verkneukelen op een verrassing”.

Je kunt er natuurlijk kritiek op hebben. ze heeft dat idee geleend van een Nederlands feest. Dat begrijpt ze. „Maar de kinderen vinden Sinterklaas altijd geweldig en ik wil graag dat ze met hetzelfde plezier terugkijken op islamitische vieringen zoals de ramadan.”

Aan het leeraspect heeft ze ook gedacht. „We hebben een ramadankalender met elke dag een kleine opdracht. Eentje luidt bijvoorbeeld: zeg ‘bismillah (in naam van God)’ voor het eten.”

Ramadan-opdrachten

Mahwish Ashraf (37) uit Den Haag is ook moeder – van twee meisjes van negen en zes jaar – en maakt zelf zulke ramadankalenders, ze biedt ze aan om te downloaden via haar website MammieMammie.nl

Weken van tevoren is ze bezig met het maken van speciale doeboekjes. Daarin staan zogeheten ramadan-goals en dankbaarheids- en goededadenlijstjes die kinderen zelf kunnen invullen. Er staan ook religieuze opdrachten in zoals ‘leer een stukje Koran uit je hoofd’, en alledaagse opdrachten, zoals ‘geef de plantjes water’ of ‘ruim je kamer op’.

Ashraf: „Ramadan is meer dan alleen niet eten en drinken. Elk jaar kiezen we een goed doel waar de meisjes geld voor inzamelen. Vorig jaar hebben ze koekjes gebakken en zelf verkocht. Het hele proces – inkopen, bakken, verkopen – moesten ze zelf doen, dat is enorm leerzaam.”

Veel ouders kopen nu van alles, ziet zij, voor een speciaal ramadanhoekje. „Kindermoskeeën zijn populair. Ik geef er niet zoveel aan uit, ik vind het leuker om zelf dingen te knutselen.”

Islamprodukten.nl

Sofyane Charraoue (39) merkt het aan zijn omzet. Hij is eigenaar van de webwinkel islamproducten.nl en van de winkel Marokko Shop in Rotterdam. „Mijn winkelomzet is gedaald sinds de coronamaatregelen, maar gelukkig had ik veel geïnvesteerd in mijn webwinkel. Die draait nu 400 procent.”

Vooral de kinderartikelen vliegen de deur uit. Boekjes zoals Bedtijd Koranverhalen of spelletjes zoals De Junior Quran competitiespel. Deze ramadan is anders, zegt ook Cherraoue. „Niemand gaat bij een ander op bezoek nu. Wij zien dat mensen meer met hun kinderen thuiszitten en die tijd goed willen besteden om hun spelenderwijs de islam mee te geven.”

Dat is het sleutelwoord, volgens Benziane van Abou Rakrak. Volgens hem leren kinderen spelenderwijs veel sneller. „Wij hebben onze lessen zo ingericht dat ze het leuk vinden. Daarom geven we maar een halve dag in de week les.” Er zijn puzzels van het Arabisch alfabet en er is speelgoed. En er is een speelpauze, net als op een reguliere basisschool. Benziane: „Dat was vroeger wel anders, toen er elke dag na school les werd gegeven in een muf zaaltje in een moskee door een leraar die geen Nederlands sprak en alleen maar boos werd als je iets niet goed uitsprak.”

De kinderen van Seyma Karaaslan, (30) een jongetje van vijf en een tweeling van drie jaar, zijn nog te jong voor islamonderwijs. Maar met name de oudste betrekt ze zo veel mogelijk. „Wij richten ons in deze maand op andere dingen. Doordat je niet eet en drinkt is er meer ruimte voor godsbesef, dankbaarheid, aandacht voor mensen die het minder hebben. Als we het gebed verrichten, hangt eentje van de tweeling aan je been, of zit op je rug. En dat is helemaal prima.”

Met de oudste sprak ze over vasten. „Natuurlijk eet hij wel gewoon, maar hij gaat proberen niet te snoepen.”

Samen met haar kinderen richtte Seyma een ‘ramadantentje’ in met kussens, lichtjes, een islamitische kinderboekjes, een atlas. „Daarin trekken de kinderen zich soms terug. De oudste slaapt er al elke avond. Zo maak je van ramadan ook een mooie en leuke maand voor de kinderen.”

Het belang van ‘leuk’ islamonderwijs onderschrijft Mona Hegazy (40) uit Amsterdam. De drie oudsten van haar vier kinderen zijn een paar jaar geleden gestopt met hun weekendschool omdat ze het niet leuk vonden.

Animatieserie over de profeten

Nu doet ze er alles aan om hun op een leuke manier toch wat bij te brengen. Ze is docent Arabisch aan de Universiteit van Amsterdam, maar „je kinderen doceren is echt wat anders”. De middelste twee lezen nu zelfstandig en „zonder tegenzin” uit een Nederlandstalige Kinderkoran en sinds de lockdown kijken haar kinderen elke dag een aflevering van een tekenfilm waarin de levens van profeten worden uitgebeeld. Voor de ramadan koopt ze normaal elk jaar een adventskalender van chocola maar toen ze online op zoek ging was alles al uitverkocht. „Ik heb nog wel twee kaartspellen kunnen kopen, met islamitische weetjes. Die gaan we spelen, want ja, je bent tijdens de ramadan nu de hele dag met elkaar.”

Ze hoopt dat haar kinderen de spellen leuk zullen vinden want de ramadantafel, die ze vorig jaar zorgvuldig bij elkaar zocht, hadden ze binnen de kortste keren weer afgebroken. Te stom, vonden ze. „Ik zie mooie ideeën langskomen op social media en ik ben blij dat er meer aandacht voor is.” Maar soms schrikt ze van het aanbod. „Er wordt zo veel geknutseld, dat kan ik niet allemaal. Moet ik me schuldig voelen?”