Europese Commissie mag opzet voor herstelfonds ‘coronarecessie’ maken

Herstelfonds Om de recessie als gevolg van de coronacrisis het hoofd te bieden, zijn Europese leiders het in een videoconferentie eens geworden dat de Europese Commissie een plan voor een herstelfonds maakt.

De Franse president Emmanuel Macron (r) donderdag in de videoconferentie met andere EU-leiders.
De Franse president Emmanuel Macron (r) donderdag in de videoconferentie met andere EU-leiders. Foto Ian Langsdon/pool/AFP

De Europese Commissie krijgt de regie bij het uitwerken van de details van een herstelfonds waarmee Europa de coronarecessie te lijf wil. Dat is de uitkomst van een video-conferentie van Europese regeringsleiders donderdag. De Commissie kreeg de opdracht de economische schade van de crisis in verschillende lidstaten en sectoren te onderzoeken. Begin mei zal ze met eerste voorstellen komen over de inrichting van een fonds, waarna lidstaten er later weer over zullen doorpraten.

Zeker is al wel dat de Europese meerjarenbegroting een belangrijk onderdeel van het plan zal worden. De Commissie zal met dat budget, waaraan alle lidstaten traditioneel bijdragen, de kapitaalmarkten opgaan om zo een veelvoud aan leningen los te maken. Daartoe wordt mogelijk het zogeheten ‘plafond’ van de begroting verhoogd: lidstaten hoeven dan niet meer in te leggen, maar zouden wel meer garanties afgeven. Het is een constructie die eerder werd gebruikt in reactie op de kredietcrisis. De schaal van het ‘herstelfonds’ dat de Commissie wil vullen met leningen zal nu echter een stuk groter worden – bedragen tot 1.500 miljard doen in Brussel de ronde.

Lees ook: Voorzitter Europese Raad: ‘Een sociaal antwoord is nu gevraagd

Gevraagd naar hoeveel nodig zou zijn voor een fonds, zei voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen na afloop: „We hebben het niet over miljarden, maar over een biljoen (1.000 miljard).”

Lening of schenking?

Over de precieze omvang van het fonds bestaat onder de lidstaten echter nog grote onenigheid, net als over wat de voorwaarden zijn om er aanspraak op te maken. Verdeeldheid is er bovendien vooral over de vraag of het fonds leningen of giften gaat uitgeven. Lidstaten in Zuid-Europa willen voorkomen dat ze zich met een beroep op het fonds verder in de schulden moeten steken. Maar voor onder meer Nederland is het uitgesloten dat het door de Commissie geleende geld zomaar aan lidstaten zou worden geschonken.

Door de hete aardappel voorlopig door te schuiven naar de Commissie is de druk er voor lidstaten nu even vanaf. Binnen de EU is er diepe verdeeldheid over een antwoord op de economische recessie als gevolg van de corona-uitbraak. Vooral Zuid-Europa vindt dat de EU voor de wederopbouw gezamenlijk schuldpapieren, zogeheten eurobonds, zou moeten uitgeven. Voor veel landen in Noord-Europa, waaronder Nederland en Duitsland, is dat uitgesloten.

Dezelfde tegenstelling is er nu over de vraag: leningen of giften?

Premier Mark Rutte benadrukte na afloop dat wat hem betreft geen sprake kan zijn van giften. Ook over de verdere inrichting van het fonds toonde hij zich terughoudend: „Je moet voorkomen dat leningen op een creatieve manier toch giften worden.” Von der Leyen hield het er na afloop op dat in reactie op de crisis sprake zal zijn van „een mix van giften en leningen”.

Tijdens de videoconferentie hield voorzitter van de Europese Centrale Bank Christine Lagarde de regeringsleiders nog eens voor hoe ernstig de economische vooruitzichten voor Europa zijn. In het slechtste scenario dat ze volgens persbureau Bloomberg presenteerde, zou de Eurozone-economie dit jaar 15 procent kunnen krimpen.