Opinie

Een premier met de verkeerde vrienden

Tom-Jan Meeus

Interessant hoe deze crisis Rutte-verwarring creëert. Vooral bij veel mensen die de man eigenlijk niet kunnen luchten of zien. Die hem een rechtse bal vinden, vrindje van het grootkapitaal, neoliberaal die de zorg aan de markt verpatste. Maar die nu moeten concluderen dat je hem in tijden van nood best om een boodschap kunt sturen.

Je hebt ook het omgekeerde. Ondernemers uit het midden- en kleinbedrijf – cafébazen, kappers, winkeliers – die altijd VVD stemden en nu zien dat de politicus van hun keuze ze laat vallen. Hij premier dankzij hun stem, zij failliet door zijn deloyaliteit. Bedrogenen die denken: het enige wat jij ooit nog van mij krijgt is een middelvinger.

Voor Rutte zelf is dit natuurlijk ook oncomfortabel. Als progressieve Nederlanders hem waarderen en rechtse landgenoten hem verachten, loopt hij het gevaar dat hij geliefd is bij mensen die nooit op hem stemmen en gehaat wordt door zijn natuurlijke aanhangers.

Daarom is dit politiek zo’n interessant moment: een crisispremier die door de omstandigheden tussen de verkeerde vrienden is terechtgekomen.

Evengoed lijkt het me aannemelijk dat Ruttes strenge presentatie van dinsdagavond op korte termijn voordelig voor hem uitpakt.

Een minister-president die tijdens crisistijd in strijd met zijn eigenbelang kan handelen, laat de onverschrokkenheid zien die voor een politiek leider in een crisis vereist is. Het vergroot zijn aanzien, bij het publiek en onder collega’s.

Naar mijn beste weten is er geen opinieonderzoek naar het optreden van Rutte gedaan, maar ik gok dat zijn persoonlijke curve na dinsdag de omgekeerde beweging van de olieprijzen maakt.

Het punt is alleen dat een te hoge geliefdheid ook riskant kan zijn. Dit heeft alles te maken met een verwrongen mediawerkelijkheid die niemand meer betwist: dat populariteit in de politiek een prestatie als zodanig zou zijn. Wie stijgt in de peilingen is een goed politicus. Dat misverstand.

Om die reden is de verwerving van politieke populariteit ook een formatje geworden: je stelt als politiek leider de doelgroep van je partij zo exact mogelijk vast, en stemt de fractiestandpunten daarop af. Daarna maak je een paar handige videootjes met de betreffende opvattingen, je bedenkt er een knappe reclameleuze bij – en klaar. Partijleiders die dit eenmaal voor elkaar hebben doen daarna bijna allemaal hetzelfde: risico’s ontlopen en politiek cashen.

Maar het punt is natuurlijk dat het land er in deze crisis niets mee opschiet als Rutte die houding nu ook zou kiezen. Je gunt hem, en het land, dat hij juist risico’s blijft nemen – en contact met de verkeerde vrienden blijft zoeken.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.