De klappen voor de bouw komen later, maar is er dan nog steun?

Krimp Bouw De Nederlandse bouw werkt nog gewoon door. Bestaande opdrachten garanderen werk, maar wat als de orderboeken leeg raken?

Dit voorjaar is er nog genoeg werk in de bouw, zoals hier bij het Friese bouwbedrijf Dijkstra Draisma in Dokkum. Maar voor het najaar wordt rekening gehouden met 40 procent minder projecten.
Dit voorjaar is er nog genoeg werk in de bouw, zoals hier bij het Friese bouwbedrijf Dijkstra Draisma in Dokkum. Maar voor het najaar wordt rekening gehouden met 40 procent minder projecten. Foto Kees van de Veen

Vrachtwagens rijden af en aan, terwijl de Arbeidsvitaminen van Radio 5 over de bouwplaats schallen. Aannemers lopen heen en weer, druk gebarend, met de helm op: je weet maar nooit.

Op het terrein van voormalig beddenfabrikant Dico in het Brabantse Uden lijkt het alsof het nog steeds 2019 is. Ook in coronatijd werken tientallen werknemers van bouwbedrijf Heijmans door aan een nieuwbouwwijk van tweehonderd woningen.

Alleen subtiele verschillen verraden dat de bouwplaats een transformatie heeft ondergaan. Er zijn hesjes met „houd 1,5 meter afstand”. Iedere werknemer heeft zijn eigen gereedschapskist: een hamer delen is verboden.

Het schaften gebeurt in shifts, met voldoende tussenruimte. En wie zich niet houdt aan het contactverbod, krijgt een vermanende blik van de corona-opzichter.

De wijk zelf zal er net iets anders uit komen te zien dan op de tekentafel. Zo is bewoners een deurbel met camera beloofd. Alleen: die moet uit België komen. „Dat is drie keer struikelen tot de grens”, zegt Heijmans-woordvoerder Franc de Korte. „We kunnen er nu niet aan komen”. Dus moeten bewoners van ‘het Land van Dico’ het straks nog even doen met een gewone deurbel.

Zoals in Uden zijn er veel Nederlandse bouwplaatsen. Ze behoren tot de schaarse openbare plekken waar nog activiteiten zijn waar te nemen. De sector wil ook niet stilvallen. Het kabinet wil er jaarlijks 75.000 woningen bij, maar door de crises rond stikstof en PFAS werd dit vorig jaar niet gehaald.

Maar hoe pakt dat uit voor 2020? Vraag het de grotere bouwbedrijven en het antwoord is eensluidend: we zijn blij dat we met enkele aanpassingen kunnen doordraaien. En daarna: „Het gaat nu nog goed, maar...”

15 procent krimp

Waarom ook de bouwsector niet immuun is voor de coronaproblemen, bleek begin april uit een prognose van het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB): door de crisis verdwijnen de komende twee jaar 40.000 banen en krimpt de bouwproductie met 15 procent.

Hoe kan dat als er nu nog volop gewerkt wordt? Daar komt het karakter van de bouw om de hoek kijken. De sector werkt met enige vertraging. Contracten en vergunningen worden een tot twee jaar vooruit verleend. Wat nu gebouwd wordt, is al een tijd terug bedacht. „Daarom zie je nu ook gewoon nog overal busjes rijden en hijskranen draaien. Over het algemeen wordt er best aardig doorgewerkt”, vertelt een woordvoerder van brancheorganisatie Bouwend Nederland. „Over een tijdje merk je pas echt de gevolgen van de corona-uitbraak. De eerste klappen verwachten we tegen het einde van het jaar.”

Uit een recente enquête van de brancheorganisatie onder zo’n 850 ondernemers bleek dat 85 procent van de bedrijven rekent op minder offertes. Naar verwachting loopt het aantal nieuwe projecten gemiddeld met bijna 40 procent terug. Bedrijven stellen nieuwbouwplannen uit en beleggers investeren minder in nieuwe panden en woonwijken.

Lees ook: Hoe de overheid zelf de woningnood creëerde

„Best veel tenders worden nu uitgesteld”, zegt directeur Bart van Breukelen van bouw- en installatiebedrijf TBI. „Eerst liepen we al vertraging op door stikstof en PFAS. Daar maken we ons nog steeds zorgen over. En daar komt nu deze crisis nog overheen. In de komende zes maanden ga je dit nog niet voelen, maar valt er in de loop van 2021 geen gat? Dat is behoorlijk spannend.”

Minder onderhoudswerk

Uit de enquête van Bouwend Nederland bleek dat ondernemers ook nu al de gevolgen ondervinden van de coronacrisis. Bijna twee derde van de respondenten ziet dat werk al deels stil komt te liggen. Bovendien verwacht 70 procent van de geraadpleegde bouwbedrijven in maart en april minder omzet.

Met name bij woningcorporaties, industriële bedrijven en particulieren wordt minder werk uitgevoerd. Van Breukelen: „In de installatietechniek zien we een leegloop. Klanten annuleren service- of onderhoudswerk omdat je daarvoor bijvoorbeeld bij ze thuis moet zijn, achter de voordeur.”

Lees ook: Bouw blijft kwetsbaar voor tegenvallers

Ook Heijmans ziet „een productiviteitsverlies”, onder meer omdat ook in de bouw mensen Covid-19 krijgen. Het ziekteverzuim in de sector ligt nu rond de 10 procent. Daarnaast is een deel van de Oost-Europese werknemers terug naar huis, uit vrees voor sluiting van de grenzen. „In een mum van tijd kwamen mensen niet meer opdagen op de bouwplaats. Dan zit je wel met een probleem”, zegt De Korte.

Het tijdverlies bestaat „uit hooguit enkele dagen”. „Dat is binnen de marges die je hebt ingecalculeerd. Maar bij sommige projecten levert dat wel problemen op.” Zo werkt Heijmans aan de Wilhelminasluis in Zaandam. De scheepvaart is daardoor deels gestremd. „Dat wil je gewoon afhebben in de tijd die je hebt binnen een vergunning.”

Bij het bedrijf kijken nu ook juristen mee. Veel projecten kennen een strakke planning en elke vertraging kan consequenties hebben. Bouwrechtadvocaat Fabian Horsting van Six Legal ziet dat aannemers voorsorteren op juridische claims. „Er worden al brieven verstuurd met de strekking ‘corona is aanwezig, mogelijk leidt dat tot vertraging’.”

Nog geen overheidssteun

Het is echter niet de grootste zorg van de sector. Die zit vooral bij de teruglopende orderportefeuille. Veel bedrijven kunnen op korte termijn financiële tegenvallers wel opvangen.

Maar wat als er straks veel minder werkzaamheden zijn om uit te voeren? Juist omdat de bouw nu grotendeels doorwerkt, komen veel bedrijven nog niet in aanmerking voor overheidssteun zoals de NOW-regeling. Die noodmaatregel zorgt ervoor dat het UWV een deel van de loonkosten overneemt bij een omzetverlies van ten minste 20 procent.

Lees hier wat de NOW-regeling precies inhoudt, en nog 33 andere vragen over de coronarecessie

Bouwbedrijven zijn bang dat de steunmaatregel is uitgeput tegen de tijd dat zij hier gebruik van moeten maken.

Daarnaast zitten ze ook nu al met specialisten die niet kunnen worden ingezet, stelt voorzitter Maxime Verhagen van Bouwend Nederland. „Een meterinstallateur zet je immers niet zomaar op een asfalteermachine. En een stukadoor is niet per se een goede timmerman. Als bedrijven dan niet in aanmerking komen voor de NOW-regeling wordt ontslag ineens een optie.”