Bij Mars gingen al in maart de corona-alarmbellen rinkelen

Werkvloer aanpassen Wat doe je als een virus je personeel en de productie bedreigt? Mars legde al snel de fabriek in Veghel stil om maatregelen te treffen.

Werken met anderhalve meter tussenruimte – en een plastic tussenschot – in de Marsfabriek te Veghel.
Werken met anderhalve meter tussenruimte – en een plastic tussenschot – in de Marsfabriek te Veghel. Foto Hein Gijsbers

Op 25 maart is het voor Martijn Derks, directeur van de Mars-chocoladerepenfabriek in Veghel, de enige mogelijke conclusie: in de voorbije dagen is de gemeente waar de fabriek staat steeds roder gaan oplichten op de corona-kaart van het RIVM. Het verzuim onder de circa duizend medewerkers ligt al rond de 20 procent. Hij is bezorgd over zijn mensen én over de fabriek: als nog meer personeel uitvalt, komt de productie in gevaar.

Derks neemt als een van de eerste – en nog altijd een van de weinige – directeuren in Nederland een opvallend besluit: Mars gaat een paar dagen dicht om het productieproces grondig te herinrichten, zodat de kans op besmetting structureel afneemt.

9 miljard repen per jaar

Op veel van de repen van Mars, Twix, Snickers en Bounty die je wereldwijd kunt kopen, staan drie letters: VEG. Ze vertellen de consument dat hun reep uit de grootste chocoladerepenfabriek ter wereld komt: die van Mars in Veghel. Daar worden per uur ruim een miljoen repen gemaakt: zo’n 9 miljard per jaar. Cacao en andere ingrediënten worden hier in anderhalf uur omgezet in een reep, in een proces vol koeltunnels en machines die een chocoladejasje om bijvoorbeeld koek draperen, zoals bij Twix. De fabriek is een belangrijk onderdeel van het meer dan een eeuw oude Amerikaanse familiebedrijf Mars. Dat behaalde in 2018 een omzet van 37 miljard dollar (34 miljard euro) uit de repen en producten zoals diervoeding (Pedigree, Whiskas).

De Veghelse fabriek is óók een van de grootste werkgevers in de Nederlandse regio die het zwaarst is getroffen door de corona-uitbraak. Toch hoefde zij niet dicht: terwijl horeca, bioscopen en andere plekken waar groepen bijeen komen de afgelopen tijd sloten, mochten de fabrieken open blijven. Thuiswerken is hier geen optie en de overheid lijkt stilzwijgend aan te nemen dat anderhalve meter afstand houden mogelijk is.

Lees ook: Het land staat stil, de fabriek gaat stug door

Veel productielocaties in het land namen de afgelopen weken uit zichzelf maatregelen, lang voordat de term anderhalvemetermaatschappij zijn intrede deed, en het kabinet allerlei sectoren verplichtte protocollen voor opening op te stellen. Mars was een van de weinige fabrieken die zelfs meerdere dagen dicht ging om de productie opnieuw in te richten.

De coronacrisis begint voor Mars in Veghel nog weinig opvallend. Als begin maart hier de eerste maatregelen, specifiek voor Noord-Brabant, worden aangekondigd, zijn bezoekers bijvoorbeeld niet meer welkom. Werknemers wordt met hulp van een alarmbel, die elk uur afgaat, gevraagd nóg vaker de handen te wassen. Als half maart landelijke thuiswerkmaatregelen volgen, is het kantoorpersoneel al niet meer te vinden op de locatie.

Personeel wordt op koorts gecontroleerd en er wordt veel meer schoongemaakt

De week daarna wordt de situatie snel ernstiger. De regio blijkt zwaar getroffen door het virus. Het verzuim loopt snel op, deels omdat mensen, conform het fabrieksbeleid, uit voorzorg ook bij lichte klachten thuisblijven. Of er ook coronabesmettingen bij het fabriekspersoneel zijn vastgesteld, maakt Mars niet bekend.

Wel is duidelijk dat steeds meer werknemers besmette familieleden of vrienden hebben, waardoor het risico op virusverspreiding binnen de fabriek toeneemt. De locatie die Forrest Mars junior in 1963 strategisch uitkoos – niet ver van de Zaanse cacaoindustrie, gunstig geleden voor transport via lucht, weg en water – blijkt voor het eerst minder gelukkig uit te pakken.

Directeur Derks voert veel overleg met de medische staf en managers. „Een soort intern OMT”, zoals het Outbreak Management Team dat het kabinet adviseert. Hoe voorkomen we besmettingen op de werkvloer? Wat is hier voor nodig? Wat zijn de gevolgen als er niks gedaan wordt?

Derks: „Uit dat overleg kwam naar voren dat we een extreme situatie hadden in Nederland. Dat gold sterker voor Noord-Brabant, en nog extremer voor precies onze locatie.” Dit kon „wel eens erger worden”, was de conclusie: als besmettingen zich via de fabriek zouden verspreiden, kon het productieproces al snel in gevaar komen. Nog los van de gevolgen voor de regionale gezondheidszorg.

Mars ziet zich op 25 maart genoodzaakt de fabrieksbanden vijf dagen lang stil te leggen. Er komen strengere maatregelen. Derks: „We wilden het risico op besmetting kunnen reduceren tot nagenoeg nul.”

Lees ook over Erp, het zwaar getroffen dorp naast Veghel: ‘We willen elkaar helpen, maar we kunnen niet’
Foto Hein Gijsbers

Looproutes aangepast

Maar hoe pas je fabriek aan, als dat überhaupt kan? Experts van Mars kammen in de dagen erna de fabriek van boven tot onder uit. Tachtig looproutes worden aangepast, vijftig schermen worden geplaatst – tussen werkplekken langs productielijnen, en bij de kassa in de kantine. Op de vloer worden stippen geplakt die een afstand van twee meter aangeven. In de kantine krijgt iedereen een eigen tafeltje, eten wordt voorverpakt.

Ook de fabriek betreden verloopt nu anders: werknemers worden met scanners gecontroleerd op mogelijke koorts. Er komt een nieuw schoonmaakregime: veel oppervlaktes, zoals touchscreens bij machines, krijgen vaker een schoonmaakbeurt.

Mars kijkt zelfs naar de luchtcirculatie in de fabriek: om ook hier de kans op besmetting zo klein mogelijk te maken, wordt voortaan meer lucht van buiten aangezogen.

Op dinsdag 31 maart gaat de fabriek weer open en kan het personeel beginnen zijn weg te zoeken tussen al het plexiglas. In de weken daarna begint het verzuim volgens Derks langzamerhand te dalen.

Wat heeft deze operatie Mars gekost? De kosten van de maatregelen deelt het bedrijf niet, maar van omzetverlies is volgens Derks geen sprake. „We hebben uiteindelijk vijf dagen stilgestaan. Maar daarna hebben we extra geproduceerd om te kunnen compenseren.”