Opinie

Benny Gantz heeft gevaarlijke concessies aan Netanyahu gedaan

Israël

Commentaar

Een regeerakkoord dat dienst doet als politiek staakt-het-vuren. Het zegt alles over de staat van de Israëlische democratie dat de overeenkomst tussen de politieke rivalen Benjamin Netanyahu en Benny Gantz door veel Israëliërs met opluchting is ontvangen. Dat heeft niets met de inhoud van het akkoord te maken, maar vooral met het feit dat Israël even verlost is van wéér nieuwe verkiezingen. Drie verkiezingen in een jaar, gevolgd door mislukte formaties, hebben het vertrouwen in ‘de enige democratie in het Midden-Oosten’, zoals Israëliërs zichzelf vaak zien, geen goed gedaan.

En weer laat Benjamin Netanyahu (70) zich tot premier benoemen. Zijn politieke einde is vaak voorspeld. Netanyahu, de langst zittende premier uit de Israëlische geschiedenis, wordt achtervolgd door schandalen. Drie corruptiezaken zouden binnenkort door een rechtbank behandeld worden. Maar Netanyahu heeft het zo geregeld dat deze zaak zijn macht niet aantast: hij kan gewoon blijven zitten, of eventueel nieuwe verkiezingen uitschrijven. Het premierschap maakt hem juridisch onaantastbaar. Er is ook voorzichtig goed nieuws over de deal tussen Likoed en Blauw-Wit. Netanyahu zal over anderhalf jaar plaatsmaken voor Gantz, dus het einde is in zicht. Er is deze keer eens geen bonte verzameling partijen nodig om een meerderheid te vormen. Dat perkt de macht van ultra-orthodoxe en ultra-nationalistische partijen in. Zij hebben de laatste jaren onevenredig veel invloed gehad.

Als Netanyahu na anderhalf jaar inderdaad plaatsmaakt voor Gantz, heeft de strategie van de oppositie gewerkt. Maar dat is een riskante gok. De kans dat de coalitie voor die tijd gestruikeld is, is groot. Dan komen er nieuwe verkiezingen, en heeft Gantz zijn krediet in het anti-Netanyahu-kamp verspeeld. Gantz, die nu vicepremier wordt, had beloofd nooit met Netanyahu te regeren, en presenteerde zichzelf als het enige alternatief. De nieuwe partij Blauw-Wit voerde campagne door zich af te zetten tegen de sfeer van corruptie en stilstand in de Israëlische politiek. Netanyahu heeft het spel slim gespeeld: ook als deze coalitie mislukt, kan het in zijn voordeel uitpakken. Het is tekenend voor de instincten van Netanyahu, die doen denken aan leiders als de Hongaarse Viktor Orbán: alles voor het politieke voortbestaan.

Oud-legerleider Benny Gantz heeft inhoudelijk de grootste concessies gedaan, in ruil voor een klein deel van de macht. De belangrijkste is dat Netanyahu vrij spel heeft gekregen om Joodse nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever te annexeren. Vanaf 1 juli mag Netanyahu met een wetsvoorstel komen om deze oude Likoed-droom te verwezenlijken. Netanyahu heeft rugdekking van de Amerikaanse president Donald Trump, en hoopt haast te maken met het annexeren van grote delen van de Palestijnse gebieden. Zo’n stap is strijdig met het internationaal recht, en zou een eventueel gesprek over vrede met de Palestijnen voor altijd saboteren.

Gantz had deze eis van Netanyahu nooit mogen goedkeuren. Hij heeft nauwelijks een methode om eenzijdige annexatie tegen te houden. Gantz, die ook minister van Defensie wordt, moet volgens het coalitieakkoord wel worden ingelicht, maar mag de maatregel niet blokkeren. Niet dat Gantz wezenlijk anders denkt over deze kwestie, maar hij wilde wel de internationale gemeenschap een stem geven. Benny Gantz heeft zijn lot, en dat van de Palestijnen, in dezelfde, onbetrouwbare handen gelegd.