RSF: ‘Landen gebruiken coronacrisis om pers tegen te werken’

Persvrijheid wereldwijd In landen waar de pers al onder druk stond, misbruikt de overheid de coronacrisis om journalisten het werk nog moeilijker te maken, stelt persorganisatie RSF.

Reporters Without Borders presenteerde woensdag online de Press Freedom Index. Op het openingsscherm onder andere klokkenluider Edward Snowden.
Reporters Without Borders presenteerde woensdag online de Press Freedom Index. Op het openingsscherm onder andere klokkenluider Edward Snowden. Foto EPA

China zette buitenlandse correspondenten het land uit, in Hongarije en Brazilië worden journalisten ervan beschuldigd corona-paniek te zaaien, in Irak mag het team van persbureau Reuters geen verslag meer doen van het aantal besmettingen.

Onder het mom van de coronapandemie laten autoritaire overheden zich van hun meest ‘pers-onvriendelijke’ kant zien. Populisten en dictators hebben de gezondheidscrisis aangegrepen om hun greep op (vrije) media te versterken.

Dat concludeert de internationale organisatie Reporters Without Borders (RSF), die dinsdag de jaarlijkse Index publiceerde die inzicht geeft in de wereldwijde stand van de persvrijheid. In een begeleidende analyse licht de organisatie er tien worst offenders uit.

„De nieuwe Index wordt elk jaar in april gepubliceerd”, legt Pauline Adès-Mével uit. Zij is hoofdredacteur van de Index en woordvoerder van RSF. „Al in de afgelopen periode, slechts één maand tijd, werd ons duidelijk dat in de landen die al het slechtste genoteerd staan, de vrije informatievoorziening tijdens de coronacrisis nog meer wordt tegengewerkt.”

Geen protesten

De in meerdere landen afgekondigde noodtoestand, bedoeld om de verspreiding van het coronavirus tegen te gaan, zorgt ervoor dat politiek en inhoudelijke oppositie stil komen te liggen. Waar de bevolking tegen deze of andere regelgeving zou wíllen demonstreren, is massaal de straat op gaan zelfs geen optie. Ook al omdat hun eigen gezondheid in een straatprotest gevaar zou kunnen lopen.

Corona is niet de enige factor die meespeelt in de nieuwe ranglijst van 180 landen. Globaal gezien is de persvrijheid ietwat verbeterd ten opzichte van vorig jaar. Maar het aantal landen waar het ‘goed’ is gesteld met de journalistiek, staat nog altijd op slechts 8 procent. Aan de andere kant van het spectrum, in de categorie ‘zeer ernstig’, zit 13 procent van de landen.

Volgens RSF illustreert de manier waarop overheden omgaan met de coronaverslaggeving, de crises waarvoor de pers in het komende, „beslissende decennium” komt te staan. Geopolitieke spanningen, technologische problemen, de teloorgang van democratische waarden, groeiend wantrouwen en economische tegenwind: het zijn niet de minste problemen waarop media de komende tien jaar een antwoord moeten zien te formuleren. „De trends hangen allemaal samen”, zegt Pauline Adès-Mével.

Nederland

Ook Nederland is niet immuun voor die negatieve ontwikkelingen volgens RSF, dat Nederland op de ranglijst één plek liet zakken, naar de vijfde plaats. RSF is, evenals Nederlandse journalistenorganisaties, kritisch op het wetsvoorstel dat voorschrijft dat verslaggevers toestemming moeten vragen om naar ‘terroristisch gebied’ te reizen.

De epidemie zit de informatievoorziening in Nederland ook direct in de weg: hoewel journalistiek als vitaal beroep geldt, worden Wob-verzoeken naar documenten over corona tot 1 juni opgeschort. Volgens het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport is er vanwege de crisis sprake van overmacht.

Het grootste punt van zorg is echter het nationale sentiment jegens de media. „De overheid doet over het algemeen haar best journalisten in staat te stellen hun werk te doen. Maar er is een duidelijke trend: er is steeds meer agressie tegen journalisten”, aldus Adès-Mével.

Uit onderzoek blijkt dat journalisten regelmatig online worden belaagd – vrouwen nog het meest – en afgelopen jaar werd bekend dat meerdere verslaggevers politiebegeleiding nodig hebben. Adès-Mével: „De Nederlandse overheid moet de bescherming van journalisten, ook in eigen land, serieus blijven nemen.”