Arts mag euthanasie uitvoeren bij zwaar demente patiënt

Hoge Raad De eerste uitspraak van de Hoge Raad ooit over de Euthanasiewet moet helderheid bieden over wat artsen mogen doen.

Een arts mag op basis van een schriftelijke wilsverklaring euthanasie uitvoeren bij iemand met vergevorderde dementie. Dit kan ook als de patiënt de wens voor euthanasie niet meer zelf kan bevestigen. Dat heeft de Hoge Raad dinsdag geoordeeld in een langverwacht arrest.

Voorzitter Willem van Schendel van de Hoge Raad zei in een toelichting dat de arts bij een zwaar demente patiënt niet altijd meer hoeft te proberen om de wens tot euthanasie mondeling bevestigd te krijgen. De arts mag in plaats daarvan ook de wilsverklaring interpreteren, met behulp van bijvoorbeeld de familie.

Daarbij moet dan wel vast komen te staan dat de patiënt door de vergevorderde dementie uitzichtloos en ondraaglijk lijdt en dat de patiënt euthanasie had gewild als diegene „als gevolg van voortgeschreden dementie zijn wil niet meer kan uiten”.

Haagse verpleeghuisarts

Het is voor het eerst sinds de invoering van de Euthanasiewet, in 2002, dat de Hoge Raad zich rechtstreeks over de uitleg van de wet uitspreekt. Dit is het gevolg van de strafrechtelijke vervolging van een Haagse verpleeghuisarts die euthanasie uitvoerde bij een zwaar demente vrouw.

De vrouw had een wilsverklaring opgesteld, waarna de arts in overleg met de familie besloot om de euthanasie uit te voeren zonder hierover nog met de demente vrouw te communiceren. Het OM, dat de wet op dit punt onduidelijk vond, klaagde de verpleeghuisarts aan voor moord. Ze werd vorig jaar ontslagen van rechtsvervolging. De Hoge Raad vindt dat de rechtbank „in haar beoordeling geen fouten heeft gemaakt”.

Om toch duidelijkheid over de reikwijdte van de Euthanasiewet te krijgen, ging het OM niet in hoger beroep tegen de arts, maar stapte het direct naar de Hoge Raad. Dit heet ‘cassatie in belang der wet’. Hierdoor heeft de uitspraak van dinsdag geen gevolgen meer voor de betrokken arts.

Wel is deze van groot belang voor de manier waarop rechters voortaan de wet moeten interpreteren. Artsen hebben het oordeel van de Hoge Raad met spanning afgewacht, om te kijken hoeveel ruimte zij hebben bij mensen met dementie.

Euthanasie bij zwaar dementerenden komt in de praktijk niet heel veel voor, omdat veel artsen het moeilijk vinden eraan mee te werken. Uit de vorige week gepubliceerde cijfers van de Regionale Toetsingscommissies Euthanasie blijkt dat er vorig jaar twee meldingen van dit type euthanasie zijn gedaan. In beide gevallen oordeelden de toetsingscommissies dat de betrokken arts zorgvuldig had gehandeld.

Het Expertisecentrum Euthanasie, dat de twee gevallen begeleidde, noemt de uitspraak van de Hoge Raad „een stap vooruit”. Directeur Steven Pleiter: „Met deze uitspraak hoeven artsen minder schroom te hebben: met een zorgvuldige werkwijze kun je diep demente mensen wel degelijk helpen.”