Analyse

'Het ligt niet aan mij, het is het virus', zucht Rutte

Lockdown Met het openen van scholen zet het kabinet een eerste stap richting ‘het nieuwe normaal’. Maar, zei premier Rutte: voor nog meer versoepeling is „blijvende zelfbeheersing” nodig.

Foto ANP

Heel Nederland keek uit naar de verlossende woorden van premier Mark Rutte. Na ruim vijf weken binnen te hebben gezeten, was de behoefte daaraan groot. Zou de minister-president vertellen dat het na 28 april weer een beetje normaler wordt? Maar dat kon Rutte dinsdagavond niet bieden. Hoe graag hij dat ook had gewild.

De basisscholen en crèches gaan op 11 mei weer open en kinderen mogen vanaf volgende week weer in groepsverband buiten sporten. Maar de ‘intelligente lockdown’ blijft tot minstens 20 mei van kracht. Vergunningsplichtige evenementen gaan tot zeker 1 september niet door, dat geldt ook voor het betaald voetbal. Een bezoekje aan het verpleeghuis mag voorlopig nog niet en ook de kappers en de nagelstudio’s blijven gesloten. „Het ligt niet aan mij”, zei Rutte op een zeker moment. Hij klonk bijna verontschuldigend. „Het is het virus.” 

Lees ook: ‘Als we langer dicht moeten, red ons dan’

Hij had er de afgelopen dagen „ongelooflijk mee geworsteld”, vertelde de premier op zijn persconferentie. „Ik wil zielsgraag zeggen: er kan weer veel meer. Tegelijk is dat ook heel eng en gevaarlijk.” Het kabinet wil natuurlijk voorkomen dat de maatregelen te vroeg worden versoepeld en het coronavirus vervolgens voor een nieuwe piek en heel veel extra doden zorgt. En dus, hoe vervelend ook, zijn er nu alleen summiere versoepelingen mogelijk. „Op dit moment is dit het maximale wat kan”, zei Rutte. Pas een week voor 20 mei volgt weer een nieuw beslismoment.

Door de ‘intelligente lockdown’ met drie weken te verlengen, hoopt het kabinet genoeg tijd te kopen. Tijd om zich voor te bereiden op verdere versoepeling, bijvoorbeeld door testcapaciteit te vergroten en verdachte patiënten makkelijker te kunnen opsporen – zoals met een app. Zulk beleid is een voorwaarde om het leven weer íéts normaler te maken en nieuwe uitbraken in te dammen.

Het biedt ook tijd om de zorg wat adempauze te geven. Daar heeft het gepiept en gekraakt. Vorige maand leek het er zelfs even op dat de ziekenhuizen de toestroom aan patiënten met corona niet aankonden en dat de IC’s overvol zouden raken. Inmiddels neemt het aantal ziekenhuis- en IC-opnames gestaag af.

Als die daling doorzet, liggen begin mei 700 coronapatiënten op de IC’s. Twee weken daarna beslist het kabinet over de mogelijke versoepeling van de maatregelen. Als in die periode de IC’s nog verder leeglopen, kan het kabinet wat makkelijker besluiten de lockdown af te schalen. Een gecalculeerd risico: voor een eventuele nieuwe piek in ziekenhuisopnames is dan ruimte gecreëerd.

In het hoofd van premier Rutte

Rutte had zich duidelijk voorgenomen Nederlanders mee te nemen in zijn gedachtengang. Het kabinet staat, zei hij, voor „duivelse dilemma’s”. „Ik beloof u dat ik u steeds zal vertellen wat er in mijn hoofd zit: wat we weten en wat we niet weten, en op basis waarvan we de afwegingen maken.”

Lees ook: ‘Een nare boze droom voor de festivalwereld’

Hij sprak begrip uit voor het ongeduld van mensen die weer naar de kapper, een terras of hun grootouders willen. „Maar dan komt het virus in een tweede golf over ons heen.” Zijn boodschap was: willen Nederlanders dat de maatregelen verder worden versoepeld, dan zullen zij zich aan de regels moeten blijven houden. De macht om die maatregelen te versoepelen ligt bij het kabinet, maar de verantwoordelijkheid ligt bij de samenleving. „Dat vraagt van ons allemaal blijvende zelfbeheersing.” Het is een klemmend beroep, want, zegt de liberale premier: „De vrijheid van de een mag niet ten koste gaan van de gezondheid van de ander.”

De afgelopen weken had Rutte steeds weer gezegd dat teruggaan naar het leven zoals Nederlanders dat kennen van voor de coronacrisis niet kan. Hij sprak over „het nieuwe normaal”. Daarmee leek hij de verwachtingen in de samenleving te willen temperen.

De corona-uitbraak blijkt niet een kortstondige crisis die met een paar weken thuiswerken kan worden verholpen – het virus is niet alleen levensbedreigend, maar in veel gevallen ook levensbepalend. Alle vanzelfsprekendheden zijn weggeslagen. De coronacrisis is „een van de grootste, meest ingrijpende en meest bedreigende periodes die ieder van ons ooit zal meemaken”, zei de premier dinsdagavond. Hij zuchtte diep.