Opinie

Steunverzoek Booking is donkere keerzijde van vestigingsklimaat

Bedrijfsleven

Commentaar

Booking.com, de internationale reisorganisatie die de afgelopen jaren miljardenwinsten boekte, heeft steun aangevraagd bij de Nederlandse overheid. Net als 92.000 andere bedrijven doet het van oorsprong Nederlandse techbedrijf een beroep op de Nederlandse NOW-regeling, waarbij de overheid tot 90 procent van de loonkosten vergoedt. Voor Booking.com in Nederland zou het gaan om zo’n vijfduizend werknemers, met een gemiddeld salaris van 47.000 euro per jaar.

Er werd boos gereageerd op het nieuws. Booking, dat is toch dat bedrijf dat miljarden aan fiscale steun wist op te lepelen de afgelopen jaren? Dat bedrijf dat vorig jaar nog 5 miljard euro winst maakte en dat geld in de opkoop van eigen aandelen stak om de aandeelhouders (en de eigen topman) flink te belonen? En dan nu de hand ophouden?

Booking staat niet alleen. In de VS kregen de luchtvaartmaatschappijen steun van president Trump, terwijl zij ook grote delen van hun winst van de afgelopen jaren gebruikt hadden voor de inkoop van eigen aandelen. Westerse kledingmerken die hun bestellingen bij de productiehuizen in Bangladesh niet hadden afgezegd, bedingen nu wel kortingen tot 50 procent op hun bestellingen en leggen zo de rekening voor de crisis voor een goed deel bij de toch al straatarme Bengalen. En KLM, dat naar verluidt rekent op coronasteun van 2 miljard euro van de staat, bleek al even van plan de variabele beloning voor topman Pieter Elbers fors te verhogen, en zag daar nu onder publieke druk van af.

Het is een klassieke truc van het bedrijfsleven in een economische crisis: privatiseer de winsten, socialiseer de verliezen. In de vorige crisis slaagden de banken daar ongelooflijk goed in. Jaren van miljardenwinsten verdwenen in de zakken van de medewerkers en de aandeelhouders, de verliezen kwamen voor rekening van belastingbetalers wereldwijd.

Veel overheden worden nu geconfronteerd met de keerzijde van het beleid om internationale bedrijven aan zich te binden. Nederland heeft al jaren de reputatie een belastingparadijs te zijn, waar winsten uit de hele wereld samenkomen om ze vervolgens via allerlei gunstige regels, uitzonderingen en afspraken (de zogenoemde rulings) nauwelijks belast in de eigen zak te laten verdwijnen. Pogingen om daar iets aan te doen stuiten altijd op ‘het vestigingsklimaat’ en de redenering dat als Nederland die bedrijven geen voordelen biedt, ze zich met hetzelfde gemak elders vestigen, met medeneming van werkgelegenheid, innovaties en (een klein beetje) belastingafdracht.

Juist vorige week, te midden van al het coronanieuws nauwelijks opgemerkt, kwam een adviescommissie met enkele voorzichtige suggesties om multinationals meer belasting te laten betalen. Voorzichtig, omdat de commissie van de Tweede Kamer weinig speelruimte had gekregen. De commissie kwam dan ook niet verder dan een verzwaring van de lasten voor multinationals met 600 miljoen euro. Een schijntje, zeker als dat wordt afgezet tegen de miljardenwinsten die puur om fiscale redenen door Nederland lopen.

Terug naar Booking.com. Het ministerie van Sociale Zaken gaf in een reactie op de steunaanvraag aan geen redenen te kunnen verzinnen om de steun aan Booking.com te weigeren. Het bedrijf voldoet in deze slechte tijden aan de regels die nu gelden voor de steun. Dat mag wrang lijken, maar is niet anders. Booking.com voldoet namelijk in goede tijden ook aan de regels die de Nederlandse staat blijkbaar gepast vindt om dit soort bedrijven aan zich te binden. Als de conclusie nu is dat de lasten daarvoor niet in verhouding staan tot de lusten, is dat een debat wat na corona gevoerd moet worden. Nu de spelregels veranderen pakt dramatisch uit voor de werknemers van Booking.com. Die hoeven nu niet de rekening te betalen voor slechte politieke keuzes in het verleden.