Opinie

Hoe de schuldvraag de oplossing in de weg zit

Tom-Jan Meeus

Je hoort wel dat regeren in crisistijd relatief gemakkelijk zou zijn. Onzekere burgers die zich vastklampen aan de premier. Het is een breekbaar evenwicht. Bekijk de raad van commissarissen van KLM even. Je ziet Jan Kees de Jager, de oud-minister van Financiën, of Marry de Gaay Fortman, partner bij Houthoff en commissaris van De Nederlandsche Bank. Geen mensen van wie je zegt: die hebben nooit iets meegemaakt.

Toch wisten zij met de andere KLM-commissarissen het voorstel in te dienen voor een mogelijk hogere bonus voor de KLM-topman. Uitgerekend nu KLM al weken vraagt om financiële steun van de staat. Maar het punt is: voor die commissarissen blijft de prijs beperkt tot pijnlijke stukjes in de krant. Zou een minister zo’n flater begaan, dan volgt ogenblikkelijk een opgewonden Kamerdebat (en terecht).

Anders gezegd: crisisbestrijding geeft in Den Haag korte tijd autoriteit maar maakt vooral kwetsbaar. De tolerantie voor fouten is hoog maar krimpt snel. Je ziet nu al dat het geduld van burgers over sociale onthouding afneemt. Zoals de spanning over de toestand in verzorgingstehuizen groeit, net als het ongemak over de recessie. Media stellen bestuurders meer stekelige vragen.

Hierdoor zien betrokkenen bij het Haagse beraad dat de verhoudingen ook binnenskamers kenteren. Tot nu toe namen bewindslieden een collegiale houding aan, en toonde het kabinet in Kamerdebatten en persconferenties vooral respect voor wetenschappers en andere adviseurs.

Maar die wetenschappers en andere adviseurs zijn niet blind voor crisisdynamiek en de afhandeling van Haagse schuldvragen. Toen eind februari in Den Haag daagde hoe groot corona kon worden, stelden onder meer vier CDA- Kamerleden lange reeksen schriftelijke vragen aan toenmalig minister Bruno Bruins (Medische Zorg, VVD), die twee weken later aftrad. Tussen de regels kon je hun werkelijke vraag lezen: heeft deze VVD-minister misschien nodeloos mensenlevens op het spel gezet?

Zoals een betrokkene in de coalitie opmerkte: dat hebben die wetenschappers ook gezien. Dus ontstond afgelopen week een ‘conservatieve dynamiek’ in de binnenkamers, waarbij wetenschappers beducht waren nieuwe risico’s met de volksgezondheid te nemen: in ieders achterhoofd speelt naast de oplossing van deze crisis ook de schuldvraag.

Het is de context waarin de persconferentie – vermoedelijk gehouden door de premier en RIVM-baas Van Dissel – dinsdagavond plaatsvindt: los van corona zelf biedt ook het politieke klimaat beperkte ruimte om de teugels te laten vieren.

Dat is dus het verschil met die KLM-commissarissen: in het bedrijfsleven kunnen ze zich tijdens zo’n crisis wel een eigen doelpuntje permitteren. In Den Haag staat dat vrijwel zeker gelijk aan zelfmoord.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.