Het gaat nu om de relatie tussen Italië en Europa

Italië Donderdag moet de Italiaanse premier Conte zijn Europese collega’s overtuigen van de noodzaak van een Europees reddingsplan. Ook in eigen land groeit de druk.

Volgens de Italiaanse premier Giuseppe Conte verzwakt de rechtse oppositie de onderhandelingspositie van het land binnen de EU.
Volgens de Italiaanse premier Giuseppe Conte verzwakt de rechtse oppositie de onderhandelingspositie van het land binnen de EU. Foto Remo Casilli/Reuters

Om kwart voor acht op Goede Vrijdag werd het Giuseppe Conte even te veel. De partijloze jurist die twee jaar terug premier van Italië werd, is normaal de beheersing zelve. Hij praat rustig, oogt kalm. Maar die avond, in een live uitgezonden presentatie van de coronaplannen, sloeg zijn stem over. Priemend met zijn wijsvinger uitte hij zijn woede over „de onwaarheden en leugens” van de rechtse oppositie „die ons verzwakken in de onderhandelingen” met Europa.

De voorbije twee weken werden in Italië gedomineerd door een debat over het pakket EU-maatregelen dat, in de woorden van een minister, „surrealistische vormen” aannam. Een onderdeel voorziet in steun voor de gezondheidssector. Voor Italië zou dit neerkomen op 37 miljard. Maar – daar schuilt het politieke gif – die specifieke kredieten zouden worden verleend via euronoodfonds ESM.

Als we daar ja tegen zeggen, raken we onze pensioenen kwijt, roept Matteo Salvini, de eurosceptische leider van de rechts-nationalistische partij Lega. Toen de partij vorig jaar regeerde met de ‘Vijfsterren’, was kritiek op het ESM een van hun beider stokpaardjes. Kort gezegd: het ESM heeft ten tijde van de schuldencrisis onder zulke draconische voorwaarden geld geleend aan Griekenlanden in mindere mate Spanje, Portugal en Ierland, dat dit middel nu erger zou zijn dan de kwaal.

Salvini en zijn bondgenoot op rechts, Giorgia Meloni, blijven dit zeggen, hoewel in de plannen die nu op tafel liggen, geen sprake is van strenge voorwaarden. Het waren hun reeks tweets Goede Vrijdag waarin ze suggereerden dat Rome door de knieën was gegaan, die tot de uitbarsting van Conte leidde.

Ook de Vijfsterrenbeweging, getalsmatig de dominerende partij in de coalitie met de centrum-linkse Democratische Partij, houdt twijfels. ESM heeft een slechte reputatie in Italië, zei Conte zondag tegen de Süddeutsche. „We zijn niet vergeten dat de Grieken bij de laatste financiële crisis onaanvaardbare offers zijn gevraagd de kredieten te krijgen.”

Werkgevers, economen en ook oud-premier Silvio Berlusconi, die op dit punt heeft gebroken met zijn rechtse bondgenoten, zeggen in koor dat het absurd zou zijn als Italië die 37 miljard voor zijn gezondheidszorg zou laten liggen nu de ESM-voorwaarden uit beeld zijn. Dat zou „een sensationele vergissing” zijn, twitterde Berlusconi. En de nieuwe voorzitter van de werkgeversorganisatie Confindustria, Carlo Bonomi, zei: „Wanneer we de kans hebben om geld uit Europa te krijgen, moet die worden aangegrepen.”

De Italiaanse gevoeligheden in het ESM-debat vormen een extra complicatie wanneer Conte donderdag het gesprek aangaat met andere EU-leiders. Over twee andere instrumenten, het werkloosheidsfonds Sure (100 miljard voor heel Europa) en de kredieten van de Europese Investeringsbank voor bedrijven in nood (200 miljard) bestaan geen meningsverschillen. Conte blijft bij zijn oproep voor een reddingsplan, ongeacht de naam die dat krijgt, dat wordt gedekt door heel Europa.

Voor een effectief antwoord op „de grootste uitdaging voor Europa sinds WOII” heeft Conte gezegd, is circa 1.500 miljard nodig. Daar moeten de EU-lidstaten zich samen voor garant stellen. Italiaanse bewindslieden wijzen er daarbij steeds op dat Italië vooral een gezamenlijke garantstelling wil, omdat het land dan niet het risico loopt van een financiële aanval waardoor het veel hogere rente zou moeten betalen. We hebben altijd zelf onze schulden terugbetaald, is het refrein. En de twijfels hierover bij Duitsland en Nederland? „Europa moet nu groots denken”, zegt Conte.

Europa grootste uitdaging

In Italië staat de premier onder druk. De besmettingshaarden lijken onder controle, al zijn er nog honderden nieuwe doden per dag. Conte moet nu laveren tussen de angst voor nieuwe uitbraken, het groeiende ongeduld van de burgers, de scoringsdrift van de oppositie en de pressie van werkgevers, die snel alle bedrijven open willen hebben.

Europa vormt de grootste uitdaging. De economische en sociale crises door de pandemie zijn anders dan de schuldencrisis van een decennium geleden, zei Conte. Toen ging het om tekorten van nationale overheden. Nu gaat om een enorme Europa-brede recessie – die in Italië al is begonnen. Daarom wil Conte de andere Europese leiders ervan overtuigen dat er geen tijd te verliezen is.

Donderdag gaat het om de relatie tussen Italië en Europa, schreef de Corriere della Sera. Volgens de krant vergist Conte zich door te denken dat Salvini’s opstelling de positie van Italië in Brussel verzwakt. Integendeel: andere landen kunnen zien wat de gevolgen zijn als, vroeger of later, een keihard nee van Europa tegen Italië Salvini aan de macht brengt.