Pensioenfondsen dubbel geraakt

Kwartaalcijfers Pensioenfondsen presenteren slechte kwartaalcijfers. Niet alleen zijn aandelenkoersen gekelderd, de rente werd ook nóg lager.

Minister Koolmees zal onder grote druk komen te staan om pensioenverlagingen door te schuiven.
Minister Koolmees zal onder grote druk komen te staan om pensioenverlagingen door te schuiven. Foto Bart Maat/ANP

Pensioenfondsen hebben drie dramatische maanden achter de rug. Niet alleen zijn de beurskoersen wereldwijd gekelderd, door de coronacrisis en spanningen op de oliemarkt. Ook de rente is gedaald. Zo werden de pensioenfondsen dubbel geraakt. Dinsdag publiceerden de vier grootste fondsen hun kwartaalcijfers.

Eind december stonden de fondsen er nog redelijk voor: ABP (onderwijs en overheid), PFZW (zorg en welzijn) en PMT en PME (metaal) hadden een dekkingsgraad van iets minder dan 100 procent. Oftewel: ze hadden bíjna genoeg vermogen om de toekomstige uitkeringen te garanderen.

Maar nu hebben de fondsen forse tekorten. Het grootste pensioenfonds ABP had eind maart een dekkingsgraad van 82 procent, PFZW bijna 84 procent, PMT en PME 86 procent.

Het vergroot de kans op pensioenverlagingen voor miljoenen Nederlanders. De vier grote fondsen staan er al lang slecht voor. Te lang, volgens de regels. Als hun dekkingsgraad eind december onder de 100 procent uitkomt, moeten zij de uitkeringen van gepensioneerden en de pensioenopbouw van werknemers verlagen.

Minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66) zal onder grote druk komen om die verlagingen door te schuiven, zoals hij eind vorig jaar ook al deed. Eind dit jaar zal de politieke druk alleen maar groter zijn, omdat in maart 2021 Tweede Kamerverkiezingen zijn gepland.

Tegelijk zal Koolmees niet álle pensioenkortingen willen doorschuiven. Vorig jaar gold de versoepeling alleen voor fondsen met een dekkingsgraad boven de 90 procent.

Steeds meer risico

Ook kleinere fondsen kwamen met slechte cijfers. Het Pensioenfonds Vervoer stond er in december nog relatief goed voor met een dekkingsgraad van 103 procent. Nu is het teruggezakt naar 91 procent. Het Pensioenfonds Verloskundigen stond er juist al beroerd voor in december, met een dekkingsgraad van nog geen 84 procent. Inmiddels is het fonds nog verder weggezakt: de dekkingsgraad is 74 procent.

Lees ook: Het pensioenfonds voor priesters presteert nog prima

De grootste klap kwam afgelopen maanden door de gedaalde aandelenkoersen. Pensioenfondsen zijn de afgelopen decennia meer risico gaan nemen met hun beleggingen. Ze voelden zich daartoe gedwongen omdat er steeds minder geld viel te verdienen met veilige staatsobligaties, door de lage rente. Door zo’n risicovol beleggingsbeleid komt ook een recessie harder aan. Het ABP zag afgelopen kwartaal 20 procent van zijn aandelenportefeuille verdampen.

Het grootste pensioenfonds heeft zo’n 30 procent van het pensioenvermogen in aandelen zitten. Ruim 40 procent zit in obligaties: schuldpapieren van landen en bedrijven. De overige 30 procent wordt belegd in onder meer vastgoed, grondstoffen en investeringsmaatschappijen.

Knellende rekenrente

Ook de dalende rente begint steeds meer te knellen voor pensioenfondsen. Op basis van de rente becijferen fondsen hoeveel vermogen ze nú moeten hebben om hun toekomstige pensioenuitkeringen te garanderen. Toezichthouder De Nederlandsche Bank stelt daarvoor een ‘rekenrente’ vast, op basis van de marktrente. Hoe lager die is, hoe meer geld een fonds moet hebben.

Eind december was de rekenrente al uitzonderlijk laag. Om een uitkering van 100 euro over dertig jaar te beloven, moest een pensioenfonds 79 euro reserveren. Maar met de rekenrente van maart moet een pensioenfonds – voor diezelfde belofte – zelfs 89 euro reserveren.

Lees meer over de lage rente: Geld sparen in een pensioenfonds, hoe slim is dat nog?

Het kabinet, werkgevers en vakbonden praten daarom nu over andere pensioenregels. Een idee is om pensioenfondsen helemaal geen beloftes meer te laten doen over hoe hoog de toekomstige uitkering wordt. Daardoor zouden fondsen ook niet meer hoeven te berekenen hoeveel geld ze nodig hebben om die beloftes na te komen. Dat zou ook betekenen dat de rentestand minder belangrijk wordt.

PFZW-directeur Peter Borgdorff noemt de kwartaalcijfers in een reactie „dramatisch”, maar zegt ook: „Op dagkoersen valt geen peil te trekken.” Pensioenfondsen richten zich vooral op de lange termijn, zegt hij. Daarom vindt Borgdorff het „veel te vroeg” om conclusies te trekken over de gevolgen van de coronacrisis op de pensioenen.