Dit zijn de argumenten voor en tegen het dragen van mondkapjes

Corona Moeten we in Nederland standaard mondkapjes gaan dragen?

Illustratief beeld van een mondkapje.
Illustratief beeld van een mondkapje. Foto Remko de Waal/ANP

De roep om verplichte mondkapjes – of tenminste om het advies ze te gaan dragen in de openbare ruimte – wordt in Nederland steeds luider, nu ook andere westerse landen op dit punt overstag zijn gegaan. Waar de Centers for Disease Control and Prevention in de Verenigde Staten eerst het dragen van mondkapjes ontmoedigden, zeggen ze nu dat het juist wel aan te raden is iets voor mond en neus te dragen op openbare plaatsen waar andere social distancing-maatregelen moeilijk te handhaven zijn.

In Groot-Brittannië riep de Londense burgemeester Sadiq Khan de bevolking vrijdag op om sjaals en bandana’s voor hun gezicht te knopen „als aanvullende medische bescherming” tegen het nieuwe coronavirus. Khan wil dat de Britse regering het dragen van mondkapjes verplicht stelt, maar die wil er nog niet aan.

Lees ook: Ook westerse overheden omarmen het mondkapje

In Duitsland verandert het sentiment over mondkapjes eveneens. Het Robert Koch-Institut publiceerde vorige week een nieuwe aanbeveling waarin het dragen van mondkapjes een „nieuwe bouwsteen” werd genoemd om risicogroepen te beschermen en de infectiedruk van Covid-19 te verminderen. Bondskanselier Angela Merkel heeft zich hierover nog niet uitgesproken, maar de Duitse deelstaten Beieren, Saksen, en Mecklenburg-Vorpommern hebben zelf de knoop al doorgehakt. Ook enkele grote Duitse steden hebben een „Maskenpflicht” ingesteld voor mensen die reizen met het openbaar vervoer en voor winkelpubliek.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) stelt vast dat er op dit moment „geen bewijs is dat het dragen van mondkapjes door gezonde personen, inclusief een brede verplichting tot het dragen ervan in de hele maatschappij, bescherming biedt tegen infecties veroorzaakt door luchtwegvirussen, inclusief Covid-19”. De WHO uit niet openlijk kritiek naar landen die wel een mondkapjesplicht instellen, maar geeft wel een duidelijk advies over welke drie groepen ze wel moeten dragen: mensen die zelf ziek zijn, mensen die zorgen voor een zieke patiënt en zorgpersoneel in verpleeg- en ziekenhuizen. Dat is tot nu toe ook de lijn die de Nederlandse regering handhaaft. Gaat dat veranderen?

Drie argumenten voor en drie tegen een advies aan Nederlanders om standaard mondkapjes te gaan dragen.

Tegen:

1. Bij tekorten moeten mondkapjes gereserveerd blijven voor de zorg

Dit is de nijpende situatie waarmee veel overheden op dit moment kampen: er zijn te weinig beschermingsmiddelen voor zorgmedewerkers. Wat het RIVM en minister Hugo de Jonge betreft ligt daar de prioriteit voor het verstrekken van medische beschermingsmiddelen. Het gaat hier om professionele mondkapjes; chirurgische maskers en zogeheten partikelfilterende FFP2-/FFP3-maskers.Het probleem is dat alleen dit soort maskers, mits deskundig gebruikt, enige garantie bieden tegen virusoverdracht door druppeltjes. Maar zolang er in de zorg voor bewezen zieke patiënten of kwetsbare mensen nog een tekort is aan deze beschermingsmiddelen lijkt het niet verantwoord deze professionele spullen door iedereen in het alledaagse leven te laten gebruiken.

2. Mondkapjes bieden vooral schijnveiligheid

Een mondkapje goed dragen vergt wel enige instructie. Het moet goed aangesloten op het gezicht zitten, en bij het afdoen mag je de buitenkant niet aanraken. Een mondkapje (dat natuurlijk ook over de neus moet zitten) beschermt tegen het inademen van infectieuze druppeltjes, maar ook de ogen moeten beschermd worden. Via het traanvocht kan het virus uiteindelijk in de neusholte komen en iemand alsnog ziek maken.

Al sinds het begin van de coronacrisis is er een groot tekort aan mondkapjes. Het heeft hobbynaaiers en modehuizen ertoe aangezet ze zelf te gaan maken. Lees daarover: Crisishulp vanachter de naaimachine

3. Het dragen van mondkapjes heeft psychologisch een grote impact

Het dragen van mondkapjes maakt het herkennen van mensen minder makkelijk en ook gezichtsuitdrukkingen zijn niet goed af te lezen. Dat heeft een psychologisch effect op mensen. Het gaat ten koste van het gevoel van veiligheid.

Dat bleek bijvoorbeeld uit een onderzoek uit 2013, uitgevoerd in een ziekenhuis in een Hongkong. Gekeken werd wat het effect was op patiënten als de arts wel of geen mondkapje droeg tijdens een gesprek aan het bed. Zonder vonden de patiënten hun arts een stuk empathischer, al verdween dat effect wel een beetje naarmate ze de arts van eerdere contacten al beter kenden.

Voor:

1. Mondkapjes voorkomen ongemerkte virusoverdracht

Steeds duidelijker wordt dat het nieuwe coronavirus al besmettelijk is voordat degene die besmet is dat zelf in de gaten heeft. Zo kan het virus dus ongemerkt op anderen overgedragen worden voordat degene die ziek wordt maatregelen kan nemen. Als iedereen mondkapjes zou dragen, of je nu ziek bent of niet, is dat risico afgedekt.

Er is wel nog altijd discussie over hoeveel virus iemand in de omgeving uitscheidt als hij of zij nog niet snottert, niest of hoest. Als iedereen zich houdt aan de simpele regels – thuisblijven als je verkouden bent, én buitenshuis anderhalve meter afstand tot anderen in acht nemen – is dit risico heel beperkt.

2. Mondkapjes geven mensen in de samenleving meer bewegingsvrijheid

Als mensen door het dragen van een mondkapje niet meer bang hoeven te zijn dat zij anderen besmetten, kunnen ze misschien weer bij ouders of grootouders op bezoek. Mits zij natuurlijk de andere anti-coronaregels van regelmatig handen wassen en anderhalve meter afstand houden ook in acht blijven nemen.

Bij een verminderd gevaar voor overdracht door druppeltjes zou ook het reizen met het openbaar vervoer een minder groot risico zijn, al blijft dan het risico van contactbesmetting via meubilair, handgrepen en knopjes bestaan.

Lees ook: In beeld: Creatief met mondkapjes

3. Als je het virus wilt stoppen is iets beter dan niets

Van niet-professionele mondkapjes is lastig te zeggen of ze een goede bescherming bieden. Dat geldt helemaal voor de zelfgemaakte of geïmproviseerde mondbedekkingen. In een onderzoek uit 2008 van nota bene het RIVM werd geconcludeerd dat zelfs een voorgebonden theedoek nog de helft van de virussen kan tegenhouden. Dat lijkt dus te helpen, maar de vraag is of het effectief beschermt. Want het virus voelt zich thuis op vochtige oppervlakken en zo’n monddoek zou iedere keer op de juiste manier gehanteerd en gewassen moeten worden. Doe je dat niet, dan kan het besmettingsrisico juist groter worden.