Opinie

Mag zorgverlener ook iets vinden van de bezoekstop?

Zorg In discussies over de bezoekstop in verpleeghuizen, wordt één stem onvoldoende gehoord, zien Die van zorgverleners.
Theo Weterings, burgemeester van Tilburg, deelt via een ladder bloemen uit aan ouderen in een verzorgingshuis.
Theo Weterings, burgemeester van Tilburg, deelt via een ladder bloemen uit aan ouderen in een verzorgingshuis. Foto REMKO DE WAAL/ ANP

De bezoekersstop houdt de gemoederen flink bezig. Hoogleraren, ethici en familieleden spreken zich doorlopend uit in kranten en op tv. Het is mooi dat de discussie op gang is gekomen. Maar laten we niet voorbij gaan aan de groep die binnensmuurs het gevecht voert: de zorgverleners. Want goede verpleeghuiszorg bereik je alleen met elkaar, binnen de welbekende driehoek van bewoner, zorgverlener en familie.

We bekijken de impact van het bezoekverbod voornamelijk vanuit de meest kwetsbare doelgroep, de bewoners. En dit is heel goed. Begrijpelijk. Belangrijk. We zijn het gewend voortdurend over hun welzijn na te denken en op basis hiervan belangrijke beslissingen te nemen. Laten we het voorbeeld nemen van de verpleeghuisbewoner die erg geniet van snoepgoed en vet eten. Moeten we hem beschermen omdat hij anderzijds zo geniet van zijn mobiliteit? Zijn vette eten leidt tot een gewichtstoename en verhoogt de kans op bedlegerigheid met eventuele doorligplekken tot gevolg. We wegen de belangen af en besluiten we dat zijn vrijheid en mobiliteit belangrijker is voor zijn kwaliteit van leven. En dus beperken we zijn voedselinname.

Consequenties

Deze kwestie vraagt echter om een bredere blik. Een eventuele versoepeling van het bezoekverbod heeft namelijk ook verregaande consequenties voor die andere groep achter de verpleeghuisdeur: de verzorgenden. We zullen dan ook echt meer bij hen moeten stilstaan. Ze bevinden zich in een uitermate lastig pakket. Enerzijds gaan ze sterk gebukt onder het lijden van dierbare bewoners zoals die mevrouw die het nu al weken zonder de kus van haar dochter moet stellen. Anderzijds is er vooral veel angst: angst om zélf besmet te raken, angst om geliefden te besmetten (met als gevolg 1,5 meter afstand aan de woontafel, de kinderen geen kus meer kunnen geven, apart slapen – ofwel het privéleven ligt overhoop), en angst om bewoners te verliezen aan dit vreselijke virus. Hun gevoel van veiligheid ontbreekt volledig. Veiligheid die hard nodig is om je werk goed te kunnen doen.

Confrontatie

Hoe groot deze angst is, blijkt wel uit een peiling van Tijdschrift voor Verzorgenden onder de eigen volgers op Facebook. 83 procent van de 493 zorgverleners die reageerden, was vóór de voortzetting van de lockdown.

En dat terwijl verzorgenden echt niets liever willen dan bezoek voor hun bewoners van dochters, zonen en echtelieden. De dagelijkse confrontatie met het lijden van bewoners én familieleden leidt bij velen tot gewetensnood; telkens doemt weer die vraag op ‘doen we hier wel goed aan?’. Bijvoorbeeld wanneer een dochter huilend voor het hek staat met de indringende oproep om haar moeder even te mogen aanraken. Deze morele stress valt verzorgenden zwaar, zo blijkt ook uit wetenschappelijk onderzoek.

Lees ook: Ruim 5.300 besmettingen in verpleeghuizen

Maar hoe verschrikkelijk ze het lijden van bewoners en naasten ook vinden, het belang van de eigen gezondheid en gemoedsrust gaat nu voor. En geef ze eens ongelijk. Zonder deze mentale en fysieke gezondheid kunnen ze de topprestatie die de coronacrisis nu van ze verlangt überhaupt niet leveren. Zetten we bij een vliegramp ook niet eerst ons eigen mondkapje op alvorens we hem opzetten bij een ander? Precies.

Frontline

Voor een goede uitweg uit de lockdown van verpleeghuizen, kunnen we niet aan deze angst voorbij gaan. We kunnen het niet maken om ze eerst zonder beschermingsmiddelen de frontlinie in te sturen, met stress en angst tot gevolg, om nog voordat deze beschermingscrisis goed en wel is verholpen, de druk op te voeren voor meer bezoek en dus mogelijk nóg meer besmettingsgevaar.

Pas als er voldoende beschermingsmiddelen en testmaterialen zijn, kan er een gevoel van veiligheid ontstaan. En vanuit dit gevoel ontstaat er ruimte voor reflectie en ethische discussie.

Want natúúrlijk hebben de deskundigen gelijk wanneer ze aangeven dat bezoek zorgt voor kwaliteit van leven, dat sommige bewoners de dood liever op de koop toe nemen en er binnen het verpleeghuis goede palliatieve zorg geleverd wordt. Met andere woorden, laat de dood maar komen.

Filosofen

Maar laten we niet voorbij gaan aan het feit dat deze overlijdens de zorgverleners diep raken. Verzorgenden zijn nu eenmaal meer dan ‘handen aan een bed’. Ze hebben een ‘professionele liefdesrelatie’ met hun cliënten. We mogen nu niet verwachten dat alle verzorgenden ineens als filosofen in het leven gaan staan, om de dood te accepteren voor wat zij is, een deel van het leven, als iets om te omarmen of zelfs lief te hebben. Nee. De dood van een dierbare bewoner, met wie je maanden – zo niet jarenlang een intieme band hebt opgebouwd, doet op de eerste plaats vooral pijn. En er is geen palliatief beleid dat díe pijn kan wegnemen.

Misschien moeten we het geduld nog even opbrengen, voor de verzorgenden, en de druk niet onnodig opvoeren. In alle jaren van bezuinigen – volgens onderzoekscollectief Investico is sinds 2012 1,3 miljard bezuinigd op langdurige ouderenzorg – zijn we als maatschappij consequent aan ze voorbij gegaan, waarvoor zij nu ook nog eens de hoogste prijs betalen: tot vorige week stonden ze achterin de rij voor beschermingsmateriaal. Het werd pijnlijk duidelijk dat naast de economische onderwaardering, ook hun gezondheid wordt ondergewaardeerd.

Luisteren

We zijn hen veel verschuldigd. Dit betekent dat we óók naar hen moeten luisteren in de discussie om versoepeling van verbod. Per organisatie en per locatie moeten ze de kans krijgen zich uit te spreken om tot maatwerk te komen. Samen met familieleden, cliëntenraden en bestuurders. Pas als de kelders vol liggen met beschermingsmateriaal, is de ruimte daar op te reflecteren. En deze bezinning moet plaatsvinden. Zo snel mogelijk.

We zijn het alle betrokkenen binnen onze geliefde driehoek verplicht.

Dit is geen stil drama. Het is de kunst van het luisteren.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.