Zanger Rik Reijnart treedt op voor de bewoners van verpleeghuis Laurens in Rotterdam.

Foto Martijn Beekman / ANP

Interview

‘Juist het fysieke contact is voor mensen in een verpleeghuis zo belangrijk’

Verpleeghuizen Alzheimer Nederland wil dat er weer mondjesmaat bezoek wordt toegelaten in de verpleeghuizen. „Als het sociale contact wegvalt, kunnen mensen wegkwijnen”, zegt directeur Gerjoke Wilmink.

Gerjoke Wilmink wordt „ontzettend verdrietig” van alle verhalen die ze over de gevolgen van de bezoekersstop in de verpleeghuizen hoort. Als directeur van Alzheimer Nederland liet ze afgelopen week de impact van de coronacrisis op de bewoners met dementie en hun naasten onderzoeken. De bezoekersstop, die vier weken geleden werd ingesteld om verdere verspreiding van het virus te voorkomen, leidt vaak tot „schrijnende situaties”, staat er in het onderzoek onder duizend mantelzorgers dat maandag verschijnt.

Het kabinet besluit dinsdag of de bezoekersstop wordt verlengd. Die duurt, net als veel andere maatregelen, vooralsnog tot 28 april. Alzheimer Nederland roept de regering op om de bezoekersstop voor de meest kwetsbare bewoners „zo snel mogelijk” te versoepelen.

Mantelzorgers merken dat hun partners of ouders met dementie harder achteruitgaan nu niemand hen mag bezoeken. De paniek en angst slaan bij sommige mensen zo toe dat ze kalmeringsmiddelen krijgen toegediend. Verpleeghuisbewoners snappen niet waarom ze geen bezoek meer krijgen, terwijl dat sociale contact juist zo belangrijk is, zegt Wilmink. „Bij mensen met dementie helpt het contact ook om het brein actief te houden. Als dat wegvalt en het zorgpersoneel er door de beschermende kleding steeds onherkenbaarder uitziet, werkt dat vervreemdend en kunnen mensen wegkwijnen.”

Lees ook: Worden de kwetsbaarste mensen wel genoeg beschermd?

Fysiek contact is belangrijk

Familieleden zijn op hun beurt bang dat de achteruitgang nu zo snel gaat dat ze straks niet meer herkend zullen worden. Beeldbellen is voor sommige bewoners een oplossing, maar voor de meesten niet. „Veel mensen met dementie snappen dat gewoon niet”, zegt Wilmink. Juist het fysieke contact is belangrijk, schrijft een mantelzorger in het onderzoek over een recent bezoek aan haar moeder. „Ben al bij haar bed geroepen omdat het einde nabij zou zijn. Met haar handen in mijn handen zag ik haar opknappen qua adem, warmte, helderheid en blijheid. Wat een portie dochter al niet kan doen!”

De situatie in de verpleeghuizen is voor een op de tien mantelzorgers zelfs reden om te overwegen hun partner of ouder uit het tehuis weg te halen. Wilmink waarschuwt om dit niet overhaast te doen. „Bedenk dat je plek in het verpleeghuis dan vaak niet gereserveerd blijft en dat mensen met dementie 24 uur per dag en zeven dagen per week zorg nodig hebben. Je kunt ze niet meer alleen laten. En een verhuizing is ook weer een ingewikkelde verandering en niet per se positief voor je moeder of vader met dementie.”

Lees ook: ‘Als Reinoud ziek wordt in het verpleeghuis, dan ben ik hem kwijt’

Niet alleen de laatste dag bezoek

Om het leed in de verpleeghuizen te verzachten, wil Alzheimer Nederland dat de bezoekersstop wordt versoepeld en dat er in bepaalde gevallen weer één vaste mantelzorger op bezoek mag. Ruim acht op de tien ondervraagde mantelzorgers zijn het daarmee eens. Nu worden naasten in veel verpleeghuizen pas toegelaten vlak voordat een bewoner komt te overlijden. Wilmink wil dat dit wat eerder mag. „Alleen de laatste dag op bezoek kunnen komen is zo verdrietig. Dan is er vaak geen moment meer van bewust bij elkaar zijn, omdat het zo snel gaat.”

Ook verpleeghuisbewoners met dementie die zonder de nabijheid van familie hard achteruitgaan, in paniek raken of onrustig worden, moeten volgens Alzheimer Nederland bezoek kunnen krijgen van een vaste mantelzorger. Wilmink vindt dat zorgverleners in overleg met familie moeten kunnen bekijken welke verpleeghuisbewoners daarvoor in aanmerking komen. Ze is niet bang dat iedere mantelzorger dan weer op bezoek wil komen. „Onze achterban snapt dat het bezoek moet worden beperkt, ik heb er vertrouwen in dat zij goed aanvoelen wanneer het echt nodig is.”

Beschermingsmiddelen nodig

Het pleidooi voor het toelaten van meer bezoekers komt op het moment dat de verpleeghuizen het nieuwe middelpunt van de corona-uitbraak zijn. Meer dan 5.300 bewoners zijn er besmet, het sterftecijfer ligt bijna dubbel zo hoog als begin dit jaar. Is dit daarom wel het moment om de bezoekersregeling te versoepelen?

Alzheimer Nederland stelt als voorwaarde dat er goede richtlijnen komen om de risico’s van de komst van meer bezoekers te „minimaliseren”, zegt Wilmink. Ze denkt daarbij aan twee voorwaarden: de mantelzorger moet zelf klachtenvrij zijn en moet gebruik kunnen maken van persoonlijke beschermingsmiddelen.

Juist aan die beschermingsmiddelen was in de verpleeghuizen de afgelopen weken voor het eigen personeel nog een groot gebrek, dus het is de vraag of die straks wel voldoende beschikbaar zijn voor een grotere groep bezoekers. Wilmink put hoop uit de berichten dat de levering van mondkapjes vanuit China naar Nederland nu echt op gang begint te komen. Ze vindt dat mantelzorgers een volwaardige plek moeten krijgen in het verdeelmodel dat het ministerie van Volksgezondheid voor beschermingsmiddelen gebruikt. „Eerst ging alles naar de ziekenhuizen, nu ook naar de verpleeghuizen. Maar we hebben nog een stap te gaan, want mantelzorgers zijn in deze tijd even onmisbaar als zorgprofessionals.”

Lees ook: Steeds die angst om hun geliefden nooit meer vast te kunnen houden

Dagbesteding is geschrapt

Met die uitspraak doelt Wilmink ook op de toegenomen druk op mantelzorgers die thuis voor hun partner met dementie zorgen. In de verpleeghuizen wonen zo’n 80.000 mensen met dementie, maar een nog veel grotere groep van zo’n 200.000 dementerenden woont thuis en wordt verzorgd door hun partner of een ander familielid. In het onderzoek van Alzheimer Nederland zegt 84 procent van deze mantelzorgers dat zij zich door de coronacrisis meer belast voelen met de zorg voor hun dementerende naaste. Veel zorginstellingen hebben de dagbesteding, waarbij thuiswonende mensen met Alzheimer worden opgehaald voor een activiteit buitenshuis, geschrapt. In bijna driekwart van de gevallen bieden ze geen alternatief aan, waardoor er nog meer druk komt te staan op de mantelzorgers thuis.

Wilmink roept zorginstellingen op om de dagbesteding op een creatieve manier weer op te pakken, al is het maar voor één dag in de week. „Mantelzorgers thuis hebben ook een moment nodig om even bij te komen. Anders wordt het risico dat zij straks omvallen enorm groot, met alle gevolgen van dien.”