Opinie

Huis-tuin-en-keuken- kapjes kunnen zinvol zijn

mondkapjes

Commentaar

Wie de afgelopen weken een blik wierp op de Nederlandse straten, zou niet zeggen dat er een besmettelijk virus door het land waart. Overal waren pratende, lachende, drinkende, zingende en rokende monden te zien – zonder mondkapjes, het internationale pandemiesymbool. Hoe anders is dat in de landen om ons heen, waar steeds meer mensen mondkapjes dragen in drukke ruimtes, en soms ook op straat.

Vanwaar het gebrek aan mondkapjes in Nederland? Is het de ‘doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’-mentaliteit? Is het de relaxte omgang met risico en ziekte, ook zichtbaar in de afwezigheid van fietshelmen en het zuinige antibioticagebruik? Of is het simpelweg gehoorzaamheid aan de oproep van kabinet en RIVM om zich niet te wagen aan de ingewikkelde kunst van het mondkapje-opdoen?

Dat laatste werd door het RIVM opgevoerd als argument om vooral géén mondkapjes te gebruiken: mensen zouden niet weten hoe ze die goed moeten aanbrengen. Daarnaast zouden ze zich met een mondkapje onkwetsbaar wanen en dus het afstandsgebod schenden. Door dit soort zaken zou er schijnveiligheid ontstaan.

Het kwam wat vreemd over, nadat premier Rutte Nederland eerder nog „een volwassen land” had genoemd. Volwassenen kunnen over het algemeen best leren een mondkapje correct te gebruiken en tijdens het dragen ervan nog steeds voorzichtig te zijn.

Het voornaamste RIVM-argument tegen mondkapjes: ze zijn niet nodig. Zorgverleners hebben er baat bij, gewone burgers niet. Het instituut bracht dit standpunt vol zelfvertrouwen, alsof er geen controverse over bestaat.

In werkelijkheid is er veel discussie over nut en noodzaak van mondkapjes. Er is nog weinig wetenschappelijk onderzoek gedaan dat duidelijke antwoorden geeft. Een overzichtsstudie concludeerde begin deze maand dat mondkapjesgebruik de verspreiding van het virus een klein beetje kan tegengaan, en dat het vooral is aan te raden voor kwetsbare personen of in risicovolle situaties (denk aan drukke plekken). Om deze reden verplicht bijvoorbeeld Oostenrijk sinds kort de bevolking mondkapjes te dragen in de supermarkt.

Mondkapjes kunnen vooral zinvol zijn om anderen niet te besmetten, daarover bestaat voorzichtige consensus. Ze houden druppels tegen die de mond verlaten bij het hoesten, niezen en praten. Volgens het RIVM is dat niet nodig: mensen die hoesten en niezen, blijven als het goed is toch al binnen. Maar onderzoek toont aan dat mensen ook voordat ze ziek worden besmettelijk zijn – als ze nog onbekommerd deelnemen aan het (beperkte) publieke leven.

Het is begrijpelijk dat kabinet en RIVM willen voorkomen dat mensen mondkapjes gaan hamsteren die voor zorgverleners zijn bedoeld. Maar ze kunnen, in afwachting van nieuwe voorraden, ook zelfgemaakte kapjes gebruiken – in bijvoorbeeld België wordt daar zelfs toe opgeroepen. Verschillende studies tonen aan dat zelfgemaakte mondkapjes óók werken, zij het iets minder goed dan professionele.

In Nederland zijn vrijwilligers inmiddels bezig dit soort huis-tuin-en-keukenkapjes te vervaardigen. Op plekken waar het moeilijk is afstand te houden, zoals de supermarkt en het ov, kunnen deze zinvol zijn – in aanvulling op het al bekende corona-arsenaal van afstand houden en handen wassen. Er is geen goede reden om dit soort initiatieven te ontmoedigen.